Меѓународен УНЕСКО едукативен сервер за образование за демократија, мир и човекови права
 
  D@dalos почетна Почетна Графички преглед Контакт  
 

 

Теми:

Човекови права / Примери / Демократија / Партии / ЕУ / ООН / Одржливост / Глобализација / Веб 2.0

     

 

Методи:

Политичка дидактика / Методи на политичкото образование / Педагогија на мирот  /// критика, коментари?

 
 

 Вие сте тука:

D@dalos > Почетна > Европска унија > Развојот на ЕУ > Етапа 6

 



Coдржина


Теми на онлајн-учебникот за ЕУ:

Вовед

Значењето на ЕУ

Што е ЕУ?

Развојот на ЕУ

 Вовед

 Етапа 1

 Етапа 2

 Етапа 3

 Етапа 4

 Етапа 5

 Етапа 6

ЕУ-институции

ЕУ-интернет пребарување

 


Развојот на ЕУ

Етапа 6: Преглед на новините во Договорот од Лисабон

Со овој дел се завршува прикажувањето на развојот на ЕУ и истовремено се дава преглед на моментно важечките правни основи на ЕУ. Тој е поделен на четири дела:

Поглавје 1: Промени во споредба со Договорот за устав

Поглавје 2: Промени кај институциите

Поглавје 3: Измени на одредбите за постапки

Поглавје 4: Измени во одделни политички области


 


Промени во споредба со Договорот за устав


Првата разлика се состои во тоа што со Лисабон постојните договорни основи не се заменуваат целосно со нови, како што беше предвидено, туку постојните договори остануваат и само се променуваат, како што  беше случај со претходните измени. Тоа значи и понатаму постои еден ЕУ-договор (ЕУД) и уште еден договор, во кој се содржани регулативите за досегашната ЕЗ со политичките области на Заедницата, којшто е преименуван во „Договор за начинот на работа на Европската унија“ (ДРЕУ).

Поимот „устав“ се елиминира, освен тоа се вршат различни преименувања, на пример Висок претставник за надворешна и безбедносна политика наместо планираниот „министер за надворешни работи на Унијата“ или регулативи наместо „Европски закони“. Оттука јасно се согледува напорот да се намалат промените во нивното значење и на тој начин да се одговори на сомнежите на некои земји-членки.

Исто така и фактот што декларацијата за основните права не се презеде директно во договорот, туку само преку упатство во член 6, став 1 од ЕУД се објавува како правно обврзувачки, треба да се толкува како обид за избегнување сличности со националните устави, коишто честопати содржат листи на основни права.

Додека досега наведените отстапувања од Договорот за устав имаат повеќе козметички карактер, следните две се однесуваат на клучни нешта.



Постапката за гласање во Советот на ЕУ ќе биде променета дури во 2017


Нема намалување на Комисијата


Како што ќе биде опширно тематизирано понатаму, се менува пресметувањето на квалификуваното мнозинство во Советот на ЕУ. Новиот модел на двојно мнозинство, којшто посоодветно би ја прикажал различната јачина на населението од земјите-членки, а што требаше да важи првично, ќе биде воведено неограничено дури во 2017, меѓу другото како последица на отпорот на Полска.

Покрај тоа, отпаѓа предвиденото намалување на Комисијата, коешто требаше да доведде до зголемување на ефикасноста на овој орган, но ќе доведеше и до тоа, секоја земја-членка да не може во секој момент да постави свој комесар. Со оглед на отпорот на неколку помали земји и претпоставката, дека оваа точка значително придонела во неуспехот од првиот референдум во Ирска, во декември 2008 Европскиот совет  се одлучи да ја остави. Тука мошне јасно се прикажува конфликтната линија „големи наспроти мали“, на којашто упативме во воведот.






Цели на институционалните промени






Распределба на надлежностите помеѓу ЕУ и земјите-членки



Промени кај институциите

Пред да се осврнеме на промените што со себе ги донесе Договорот за одделни институции, најпрво треба да бидат презентирани важни новини што важат за повеќе институции. Да се присетиме уште еднаш, целите на промените кај вкупно седум институции (Европскиот парламент, Европската комисија, Европскиот суд на правдата, Советот и Европскиот совет, Европската централна банка и Ревизијата - член 13 од ЕУД) се подобрување на ефикасноста на работата на засебните институции и нивната интеракција како и зголемување на транспарентноста на нивните активности за граѓаните на ЕУ.

Кон ова со сигурност може да придонесе, сега многу попрегледната, распределба на надлежностите помеѓу ЕУ и земјите-членки, утврдено во член 2 од ДНРЕУ, којашто опфаќа само уште три касно разграничени типа. Тие се прикажани на следната табела.
 

Исклучителна надлежност
на ЕУ

Поделена надлежност
(ЕУ и земји-
членки)

Поддржувачка надлежност
на ЕУ

Унијата тука може да биде активна како законодавец и да донесува обврзувачки правни акти.

Земјите-
членки смеат да бидат активни само, доколку бидат овластени за тоа од Унијата или за да извршуваат правни акти на Унијата.

Тука можат да бидат активни како Унијата така и земјите-членки.

Земјите-
членки ја вршат својата надлежност, доколку Унијата не врши своја.

Тука Унијата е надлежна за тоа, да спроведува мерки за поддршка, координација или дополнување на меркит на земјите-членки, без притоа надлежноста на Унијата за овие области да настапи на местото на надлежноста на земјите-членки.

Пример:

Примери:

Примери:


Царинска унија

Дефинирање на правилата на конкуренција што се потребни за функционирање на внатрешниот пазар

Монетарна унија (за Евро-земјите)

Одржување на биолошките морски богатства

Заедничка трговска политика


Внатрешен пазар

Социјална политика

Земјоделство и рибарство

Животна средина

Заштита на потрошувачи

Енергија

Простор за слобода, безбедност и право

итн.


Заштита и подобрување на човечкото здравје

Индустрија

Култура

Туризам

Општо и стручно образование, младина и спорт

Заштита од катастрофи

Управна соработка

 



Укинување на трите столба



Од Договорот од Мастрихт, со којшто беше воспоставена ЕУ, таа се состоеше од три столба (види етапа 3 од развојот на ЕУ), при што само првиот столб, ЕЗ-столбот, претставуваше сопствен правен субјект, што меѓу другото имаше за последица што, по прашања на надворешната и безбедносната политика на Заедницата, Унијата секогаш можеше да настапува само во ликот на нејзините земји-членки, а не како самостојна институција. Тоа се менува со Договорот од Лисабон.

Со овој Договор се укинува структурата составена од три столба, при што ЕУ го презема правниот субјект ЕЗ, со што може во свое име да потпишува меѓународни договори и со помош на службата за надворешни работи, којашто требаше да се формира, а за која повеќе стои во текстот подолу, може да воспоставува дипломатски односи со други земји.





ЕП позасилен



Европски парламент (ЕП)

Како единствен директно избран и со тоа на посебен начин легитимиран орган, ЕП со Лисабон се стекна со значително зголемување на надлежностите. Ова е поврзано со фактот што поранешната постапка на соодлучување, сега преименувана во „редовна законодавна постапка“, сега наоѓа примена во најголемиот број случаи, вклучувајќи ја и заедничката аграрна политика и полициската и судската соработка во казнени предмети (поранешниот трет столб). Оваа редовна законодавна постапка што е детално опишана во член 294 од ДНРЕУ, од ЕП прави рамноправен соиграч на Советот на ЕУ во законодавната постапка. Просто кажано, тоа значи дека никоје не може да донесе закон без другиот.

Исто така и по однос на едно класично парламентарно овластување, буџетското право, ЕП се стекнува со нови и повеќе надлежности, откако и секторот аграр, којшто во 2009 претставуваше не помалку од 42% од трошоците (43 милијарди евра), беше вклучен во буџетското право, со што го поседуваше последниот збор за сите трошоци на ЕУ.

Конечно, Договорот од Лисабон го менува начинот на распределба на местата помеѓу земјите-членки. На следната табела се прикажани досегашните распределби од првите директни избори (избор: веб-страна на ЕП):
 

 

1979

1981

1986

1994

1995

2004

2007

2009

Belgien BE

24

24

24

25

25

24

24

22

Dänemark DK

16

16

16

16

16

14

14

13

Deutschland DE

81

81

81

99

99

99

99

99

Irland IE

15

15

15

15

15

13

13

12

Frankreich FR

81

81

81

87

87

78

78

72

Italien IT

81

81

81

87

87

78

78

72

Luxemburg LU

6

6

6

6

6

6

6

6

Niederlande NL

25

25

25

31

31

27

27

25

Vereinigtes Königreich UK

81

81

81

87

87

78

78

72

Griechenland EL

 

24

24

25

25

24

24

22

Spanien ES

 

 

60

64

64

54

54

50

Portugal PT

 

 

24

25

25

24

24

22

Schweden SE

 

 

 

 

22

19

19

18

Österreich AT

 

 

 

 

21

18

18

17

Finnland FI

 

 

 

 

16

14

14

13

Tschechische Republik CZ

 

 

 

 

 

24

24

22

Estland EE

 

 

 

 

 

6

6

6

Zypern CY

 

 

 

 

 

6

6

6

Litauen LT

 

 

 

 

 

13

13

12

Lettland LV

 

 

 

 

 

9

9

8

Ungarn HU

 

 

 

 

 

24

24

22

Malta MT

 

 

 

 

 

5

5

5

Polen PL

 

 

 

 

 

54

54

50

Slowenien SI

 

 

 

 

 

7

7

7

Slowakei SK

 

 

 

 

 

14

14

13

Bulgarien BG

 

 

 

 

 

 

18

17

Rumänien RO

 

 

 

 

 

 

35

33

Europäische Union EU

410

434

518

567

626

732

785

736


Со Лисабон максималниот број на пратеници за една земја се намалува од 99 на 96 (од што е засегната Германија), минималниот број се зголемува од 5 на 6 (од што профитираат Естонија, Луксембург, МАлта и Кипар). Вкупниот број се утврдува на 750 пратеника плус претседателот на Парламентот (наместо 736 по европските избори во 2009).










нема намалување на големината на Комисијата



Европска комисија

Промените кај Европската комисија остануваа мошне ограничени. Од значење за нашите прашања и целокупната слика ни се чини, пред сè, јакнењето на иницијативното право со што се намалуваат исклучоците, во коишто и Советот на ЕУ може да дава предлог-закони. Тоа се однесува, на пример, на судската и внатрешната политика, значи на поранешниот трет столб.

Втората измена предвидена во член 17, став 5 од ДЕУ, намалувањето на бројот на членови во Комисијата на две третини од бројот на земји-членки, не беше спроведен. По првиот референдум во Ирска европскиот совет одлучи, таквата измена да не влезе во сила.

Останува уште да се спомене, дека се зајакнува улогата на претседателот на Комисијата во однос на другите комесари. Така на пример член 17, став 6a предвидува, тој да дефинира водич, според кој Комисијата ќе ја врши својата работа.










Совет за надворешни работи


Висок претставник за надворешна и безбедносна политика на ЕУ



Совет на Европската унија

Новините кај Советот на Европската унија, чија примарна задача е законодавството (заедно со ЕП), се однесуваат, пред сè, на постапките за одлучување, коишто со цел за подобар преглед се тематизирани подолу во поглавјето „Измени на одредбите за постапки“. Покрај тоа, воглавно треба да се споменат следните точки:

Поинаку отколку кај Европскиот совет, кој со Договорот од Лисабон добива фиксен претседател избран за период од 2,5 години, тука претседателството и понатаму се менува во полугодишен ритам. Единствен исклучок претставува новосоздадениот Совет за надворешни работи, кој се наоѓа под раководство на новосоздадениот Висок претставник за надворешна и безбедносна политика на ЕУ.

Ова веќе упатува на втората новина, фактот што досегашниот „Совет за општи работи и надворешни односи“, во кој се состануваат министрите за надворешни работи, со Договорот од Лисабон се поделува во „Совет за општи работи“ и Совет за надворешни работи“. Кај првиот совет раководството се менува пмеѓу земјите-членки како и дотогаш, на половина година. Со вториот совет постојано раководи „Високиот претставник“.





Европскиот совет е сега ЕУ-институција со фиксен претседател



Европски совет

Европскиот совет, во кој се состануваат шефовите на држави и влади од земјите-членки на ЕУ и кој и досега веќе одиграл важна улога кога се работеше за трасирања централни патишта за процесот на интеграција, сега (конечно) го добива статусот на ЕУ-институција. Покрај тоа, тој добива фиксен претседател за период од 2,5 години, кој се избира со квалификувано мнозинство. На тој начин требаше да се стави крај на негативните страни од дотогашната регулатива, каде шефовите на влади од земјите-членки се менуваа на таа позиција во полугодишен ритам (недостаток од континуитет, преоптоварување во работата, пред сè за помалите земји итн.).










националните парламенти се инволвираат повеќе



Национални парламенти на земјите-членки

Секако, кај парламентите на земјите-членки не станува збор за институции на ЕУ. Но, со Договорот од Лисабон тие стекнуваат цела редица овластувања во ЕУ-политиката. Ова повторно упатува на нужноста од разбирањето на ЕУ како систем од повеќе нивоа, како што е презентирано во поглавјето „Што е ЕУ?“.

Како изгледа тоа во детали? Во протоколот (бр. 1, За улогата на националните парламенти во Европската унија) е утврдено, дека нацртите на законодавните акти треба да бидат доставувани не само на Советот на ЕУ и на ЕП, туку и на националните парламенти. Во тој случај тие ќе можат да дадат образложено мислење за сообразноста со принципот на супсидијарност до претседателот на Комисијата, Советот и ЕП. Тоа значи, дека тие треба да проверат, далу некој правен акт на ЕУ е неопходен и дали не би биле посоодветни одредени активности на ниво на земјите-членки. На тој начин требаше да се постави една препрека пред неконтролираното проширување на надлежностите на ЕУ. За ваквата проверка на располагање стојат по правило осум недели од доставата.

Доколку една третина од националните парламенти, односно кај мерки што се однесуваат на слободата, безбедноста и правото, една четвртина од националните парламенти смета, дека се повредува начелото на супсидијарност, во тој случај Комисијата треба да го провери тоа и, во даден случај, во образложено мислење да објасни, зошто го застапува мислењето, дека таквиот правен акт е сообразен со начелото на супсидијарност (протокол бр. 2, За примената на начелата на супсидијарност и сооднос, член 7).

Освен тоа, одредбите (протокол бр. 1, Наслов II) мошне начелно поддржуваат тесна соработка и размена на искуства помеѓу ЕП и националните парламенти.








редовна законодавна постапка



Измени кај одредбите за постапка


Воведување редовна законодавна постапка

Поранешната постапка за соодлучување станува редовна законодавна постапка и се проширува на други области. На следната слика е прикажана оваа постапка:



Колку е сложена оваа постапка, пред сè во случаи кога двата главни законодавци на ЕУ, Советот и ЕП (на почеток) не се согласуваат, може мошне добро да се забележи на оваа слика. Дополнителни информации  што служат за објаснување на постапката на одлучување можете да најдете во поглавјето на веб-страната за Европската комисија и во поглавјето за ЕУ-институциите.

 



Тежина на гласовите во Советот

Откако гласањата со квалификувано мнозинство беше проширено на цела редица области, од перспектива на земјите-членки, на тежината на гласовите во Советот и се придава поголемо значење отколку дотогаш. Колку беше важно ова прашање и дотогаш се покажува, меѓу другото, и во фактот што таквото прашање доведе до остри контроверзии уште на конференциите на владите кон Договорот од Амстердам (види соодветно поглавје за развојот на ЕУ) и Ница (види соодветно поглавје за развојот на ЕУ). Значењето може јасно да се увиди и ако се има предвид, дека сега најденото решение целосно влегува во сила дури во 2017 година.




Значењето на тежината на гласовите во Советот
 


Зошто оваа точка е толку централна и истовремено оспорувана? Таа е значајна, бидејќи се работи за централна категорија во политиката, за моќ и влијание и тоа во една рамка, во која соработуваат (суверени) национални држави.

Да се одлучува со квалификувано мнозинство значи, дека одделни национални држави можат да бидат надгласани. Надгласани можат да бидат и кога мнозинството од населението е против некоја ЕУ-регулатива или ЕУ-директива. Се работи за постапка што во други форуми на меѓудржавна соработка е сосем незамислива, што уште еднаш јасно посочува на „sui-generis карактерот“ на ЕУ (види поглавје „Што е ЕУ?“).

Но, прашањето за тежината на гласовите е оспорено од уште една причина, што е илустрирана во еден преглед што може да се најде во англиската верзија на Википедиа (колона десно). На неа е прикажана распределбата на гласовите како што е регулирано со Договорот од Ница.

Таму се наведени бројот на гласови што му стои на располагање на секоја држава при гласања, бројот на население како и релативната тежина на таквиот број на гласови во однос на бројот на население. Како референца е избрана Германија, каде односот е дефиниран со фактор 1.0.

Доколку ја погледнете листата ќе констатирате, дека по однос на оваа релативна тежина постојат значителни нееднаквости. Така на пример, Полска и Шпанија, земји со помалку од половина од населението во Германија (29 гласови), имаат 27 гласови, додека релативната нееднаквост кај голем број мали држави се покажува далеку позначајна.

Ваквиот дисбаланс произлезе како резултат од сукцесивните проширувања од една страна, а од друга страна од фактот што одделни земји-членки во договорните измени ја искористија неопходната едногласност, со којашто на секоја земја практично и дава право на вето, за да може да врбува што е можно повеќе гласови за себе.

Со Договорот од Лисабон ваквиот систем на тежина на гласовите беше укинат. Секоја членка на Советотв (а со тоа и секоја земја-членка) во иднина ќе има еден глас, при што истовремено предвид ќе биде земен бројот на жители на земјата-членка што тој ја застапува.

За да се постигне квалификувано мнозинство потребно е за одредена регулатива да гласаат 55 проценти од сите членови на Советот, што во моментот одговара на 15 земји, како и тие да претставуваат 65% од населението на ЕУ, како што е утврдено со дополнителното барање.

Од горенаведеното не е за изненадување фактот што ваквата нова регулатива беше остро оспорувана како и дека, пред сè, профитерите од системот според Ница силно и се противставуваа. Тие не можеа целосно да ја спречат новата регулатива, но можеа да се погрижат за тоа, таа да влезе во сила дури во 2014 година. И не само тоа: до 2017 година секоја земја-членка може да побара натамошна примена на старите правила.








нов елемент на директната демократија



Европска граѓанска иницијатива

Во новините спаѓа и Европската граѓанска иницијатива, којашто ја дополнува ЕУ со еден нов, директен демократски елемент. Соодветната одредба од Договорот гласи:

„Граѓаните од Унијата, чиј број мора да изнесува најмалку еден милион и кај кои мора да се работи за државјани на значителен број земји-членки, можат да поведат иницијатива и да побараат од Европската комисија, во рамките на своите овластувања да поднесе соодветни предлози на теми, за коишто според мислењето на тие граѓани е неопходно донесување правен акт заради спроведување на договорите.“ (член 11, став 4 ДЕУ)

Можноста за граѓанска иницијатива на ниво на ЕУ треба да се гледа за значајна во таа смисла што граѓаните на Унијата за првпат добиваат директно право на збор. Останува да сочекаме и да видиме, како ќе се покаже ваквиот инструмент во пракса.

 



Засилена соработка на една група на земји-членки

Засилена соработка значи особено интензивна форма на соработка помеѓу една група на земји-членки, којашто во целината на Унијата (сè уште) не може да биде реализирана или во која одделни земји не сакаа или не можат да партиципираат. Иако ваквиот израз не сте го слушнале никогаш досега, познати ви се промиментни примери за тоа, како што е Шенгенскиот договор или, се разбира, Економската и монетарната унија. Со Договорот од Лисабон сега далеку подетално се регулира таквата форма на соработка отколку претходно, конкретно член 20 ЕУД како и член 326-334 ДНРЕУ.





редовна и упростена постапка за измени



Постапка за измена на договор

Додека дотогашните договорни измени, со исклучок на безуспешниот договор за устав, секогаш се вршеа според истиот метод, имено со свикување конференција на влади на која беа дискутирани и подготвувани договорните измени, сега се отвораат две различни можности за таа цел (член 48 ЕУД). Првата можност е таканаречената „редовна постапка за измени“. Тука се ангажира една конвенција составена од претставници на националните парламенти, шефовите на држави и влади на земјите-членки, Европскиот парламент и Комисијата, која по пат на консензус изработува предлози за измена. Како и досега, таквите предлози одат на конференција на владите, којашто го изработува договорот за измени, којшто како и досега мора да биде ратификуван од сите земји-членки.

Како второ постои можноста за „упростена постапка за измени“, којашто се однесува само на можни измени на третиот дел од ДНРЕУ, во којшто се регулирани политичките области на ЕУ освен заедничката надворешна и безбедносна политика. Тука можат да бидат направени измени и со едногласна одлука на Европскиот совет. Сепак, тие не смеат да опфаќаат проширување на надлежностите на ЕУ и, во даден случај и зависно од регулативите на националните придружни закони, мора да бидат ратификувани од националните парламенти.

 



Пасарели или премостувачки клаузули

Измени во правилата на одлучување се овозможуваат и преку таканаречените пасарели или премостувачки клаузули. Тие овозможуваат, Европскиот совет едногласно да одлучи, во одредени области да се премине од принципот на едногласност кон одлуки со квалификувано мнозинство или од посебна законодавна постапка да се премина во редовна законодавна постапка (член 48, став 7 ЕУД).


Истапување од и пристапување кон ЕУ

Првпат во историјата на ЕЕЗ, ЕЗ, ЕУ, во Договорот од Лисабон со член 50 ЕУЗ се регулира постапката за истапување на некоја земја-членка од Унијата. Такво истапување досега се случило само еднаш, во случајот со Гренланд (како дел од Данска) во 1985 година. Член 49 ЕУД ја регулира постапката во случај на барање за пристапување.













Висок претставник за надворешна и безбедносна политика






Задачи на Високиот претставник



Измени во одделни политички области

Во ова поглавје ќе стане збор, пред сè, за прашањето, какви регулативи предвидува Договорот од Лисабон по падот на структурата на столбови за заедничката надворешна и безбедносна политика (ГАСП) како и за соработката во сферата на судството и внатрешната политика.


Заедничка надворешна и безбедносна политика

Фактот што ЗНБП и понатаму игра особена улога и е подложен на специјални регулативи може да се забележи со тоа што во ЕУД му е посветено посебно поглавје (2) со наслов „Посебни одредби за заедничката надворешна и безбедносна политика“.

Прва, сосем централна институционална промена претставува воведувањето висок претставник за надворешна и безбедносна политика, со кој се спојуваат двете претходни позиции на Високиот претставник и на Комесарот за надворешни односи. Покрај тоа, високиот претставник е истовремено заменик-претседател на Европската комисија и претседател на Советот за надворешни работи. Под негово водство  се наоѓа и со член 27, став 3 од ЕУЗ новосоздадената Европска служба за надворешни работи, којашто се воспоставува.

Во задачите на Високиот претставник спаѓаат, меѓу другото, изработката и приложувањето предлози за утврдување на ЗНБП како и уверувањето, дека одлуките што се донесени од Европскиот совет и од Советот ќе бидат спроведени. Тој ја застапува Унијата кон надвор пред трети земји, во меѓународни организации и на меѓународни конференции. Како ќе изгледа распределбата на задачите помеѓу него и новосоздадената служба на претседателот на Европскиот совет, кој исто така на негово ниво и во негово својство го врши надворешното застапување на Унијата во теми поврзани со ГАСП (член 15, став 6 ЕУЗ), останува да се види.




и понатаму примарно меѓувладина соработка во ГАСП


Иако со фактот што Високиот претставник истовремено ја врши и улогата на заменик-претседател на Комисијата се воспоставува директна врска со овој супранационален орган, ГАСП и понатаму, и покрај укинувањето на структурата на столбови, го задржува својот примарно меѓудржавен карактер. Ова се покажува, на пример, со тоа што Европскиот совет едногласно ги дефинира општите водичи и, поаѓајќи оттаму, Советот на министри за надворешни работи детално ги формулира одлуките, при што и тој одлучува едногласно. Само во мал број случаи што се наведени во член 31, став 2 ЕУД, на пример кога се донесува одлука за спроведување по однос на некоја претходно (едногласно) одлучена активност, важи начинот на гласање со квалификувано мнозинство.

Специјалната улога и меѓудржавниот карактер на ЗНБП се покажуваат и во малите права на збор на Европскиот парламент, кој се сослушува и информира од страна на Високиот претставник (член 36 ЕУД) – но не соодлучува, како и во тоа, дека Европскиот суд на правдата не е надлежен за таа област (член 275 ДНРЕУ).




Заедничка безбедносна и одбрамбена политика


Во ЗНБП спаѓа и заедничката безбедносна и одбрамбена политика (ЗБОП), којашто беше воведена со Договорот од Ница под тогашното име Европска безбедносна и одбрамбена политика (ЕБОП). Исто така и тоа упатува, повеќе и од ЗНБП, на меѓудржавниот карактер. Во договорните одредби (член 42-46 ЕУД) препознатлив е напорот да се одговори на предизвикот на различната состојба кај различните земји-членки, коишто опфаќаат НАТО-земји, но и неутрални земји (како Ирска).

Нова е регулативата, според која во случај на напад врз територијата на некоја земја-членка, другите земји-членки се обврзани да дадат поддршка (член 42, став 7). Европската одбрамбена агенција, најпрво вметнато во примарното право на ЕУ, треба да ја координира политиката на наоружување на земјите-членки. Освен тоа, на земјите што сакаат побргу да ја унапредат ЗБОП им се отвора можност за Постојана структурирана соработка, слично на засилената соработка во други политички области (член 46 ЕУД).





Супранационализација во областа на поранешниот трет столб



Простор за слободата, безбедноста и правото (Наслов V ДНРЕУ)

Со Договорот од Лисабон, оваа област доживува редица важни промени, од коишто најголем дел од нив упатува на супранационализација. Како прво, во најголем дел области се применува редовната законодавна постапка, додека во Советот се одлучува со квалификувано мнозинство. Комисијата е зајакната и ја поседува и можноста, поради непочитување на ЕУ-регулативите да поведува постапки против земји-членки, што досега не беше возможно во рамките на дотогашниот трет столб, а би можело значително да ја подобри кохерентноста и ефективноста на политиката во ова важно поле.

Интерес заслужува и фактот што се овозможува засилена соработка помеѓу група на земји-членки  во полициската соработка како и кај казнено-правни прашања. Освен тоа, вреди да се спомене и основањето Постојана комисија во Советот што треба да придонесе кон унапредување и зајакнување на оперативната соработка на полето на внатрешната безбедност (член 71 ДНРЕУ).

За крај, кај воспоставувањето на позицијата на Европски јавен обвинител (член 86 ДНРЕУ), кој ќе биде надлежен за казнено-правно испитување и гонење како и за поднесување обвиненија по однос на лица, кои извршиле казнени дела со негативни последици по финансиските интереси на Унијата, станува збор за натамошна значајна институционална новина. Така, Европскиот јавен обвинител би можел да добие на значење и во случаи на прекугранични злосторства, меѓународен тероризам како и трговија со дрога.

 



Измени во други политички полиња

Иако во Договорот од Лисабон на преден план се наоѓаат институционални прашања и регулативи за интеракцијата на различните органи, можат да се забележат и бројни промени по однос на конкретни политики. Овде спаѓаат, меѓу другото, воведувањето нови договорни регулативи за заштита на интелектуалната сопственост, заштита на податоци, истражување и заштита од катастрофи. Покрај тоа, на преден план се става политиката за животна средина уште повеќе отколку претходно и за првпат се прифаќа целта за сузбивање на климатските промени и со напори на меѓународно ниво (член 191, став 1 ДЗНЕУ).

На енергетската политика, чие енормно значење за ЕУ потсети, меѓу другото, и на потешкотиите во доставата за земен гас од последните години, исто така и се придава значајно внимание. Договорот содржи посебно поглавје што ги дефинира надредените цели во оваа област, во кое се содржани, меѓу другото, функционирањето на енергетските пазари, безбедноста во снабдувањето, заштедата на енергија и развојот на обновливи енергии. За првпат се воведува принципот на енергетска солидарност, што обезбедува дека во случај на значајни недостатоци во снабдувањето во една земја-членка, останатите земји-членки се обврзани да дадат помош.

Клучниот збор „солидарност“ се појавува и во контекст на голем број други теми, пред сè секако и во „клаузулата за солидарност“, којашто утврдуца, дека Унијата на располагање ги става сите расположиви средства, доколку некоја земја-членка е засегната од терористички напад, природна катастрофа или катастрофа предизвикана од луѓе (член 222 ДНРЕУ).

Со тоа стигнавме до крајот на овој преглед на најважните промени, коишто со себе ги донесе Договорот од Лисабон. За оние што сакаат понатаму да се занимаваат со оваа тема, се препорачува веб-страната на порталот на ЕУ: http://europa.eu/lisbon_treaty/index_en.htm. Таа нуди добро и разбирливо согледување на сите аспекти и ги следи важните развои при спроведувањето на новите регулативи, на пример при воспоставувањето на Европската служба за надворешни работи или на Европската граѓанска иницијатива.

... понатаму кон поглавје 4: ЕУ-институции


[© текст и графики: Друштво Агора]
 

 

Нагоре

D@dalos почетна

Почетна

Графички преглед

Контакт

© 1998-2011 D@dalos - политичко образование, Воспитување за демократија, Образование за човековите права, Педагогија на мирот (проект на Pharos e.V.), Веб: Агора