Позадина и појдовна точка на проширувањето од 2004 претставуваше распаѓањето на комунистичките системи во Средна и Источна Европа, трансформациските процеси што започнаа во овие земји, поврзани со делумно енормни економски и социјални проблеми како и оттаму разбирливата желба за помош и поддршка од Запад.
Како прв одговор на оваа нова состојба, Заедницата на почетокот на 90-тите склучи билатерални договори за асоцијација со цела редица земји од СИЕ. Централен интерес на овие европски договори беше да се етаблира еден голем европски пазар, кој требаше да ги опфаќа сите асоцирани држави, при што на овие договори им беа доверени огромни прилагодувачки учиноци: тие требаше да ги преземат регулативите за внатрешниот пазар и темелно да ги реструктурираат своите макроекономии. Но, за таа цел им беше доделена финансиска помош од страна на ЕУ/ЕЗ во рамките на различни програми.

Откако на почетокот се работеше само за асоцијација, финансиска помош и тематизирање на прашања од заеднички интерес, ова темелно се промени со одлуката на Европскиот совет од Копенхаген во јуни 1993. Имено, таму беше одлучено на сите асоцирани земји од СИЕ да им се отвори можноста за пристапување, ако исполнат одредени критериуми, т.н. „критериуми од Копенхаген“. Во овие критериуми спаѓаа, на пример, стабилна институционална рамка врз основа на демократски поредок и обезбедување на човекови права и права на малцинствата.

Откако земјите од Средна и Источна Европа ги доставија своите официјални барања за пристапување во периодот меѓу 1994 и 1996 (Кипар и Малта го сторија ова уште во 1990), Европскиот совет, како што е предвидено во договорите, побара од Комисијата да подготви мислења. Целта на мислењата беше да се испита и провери состојбата во секоја потенцијална земја-пристапувач, во која мера ги исполнува критериумите за пристапување и дали ќе биде во состојба да ги преземе обврските за членство.

Во ноември 2000 Комисијата објави еден стратешки документ за проширување, кој содржеше еден „возен план“, со кој требаше да се обезбеди дека ЕУ  е во состојба од крајот на 2002 да прифаќа нови членки. Европскиот совет во Ница, во чии рамки беше донесен и Договорот од Ница (ратификуван на 26.02.01), го одобри овој стратешки документ, со кој ЕУ требаше да се подготви за проширувањето со, меѓу другото, институционални модификации.
Заклучоците на Европскиот совет од Лекен во декември 2001, изјавија дека процесот на проширување бил неповратен и ја потенцираа цврстата намера на ЕУ за завршување на тековните преговори за пристапување до крајот на 2002.

Понатаму интересно во поглед на нашите определувачки фактори е тоа што на овој самит беше одлучено и пристапување кон еден конвент за иднината на ЕУ, кој требаше  да ја подготви владината конференција преку еден европски устав во годините 2003/2004. Мошне интересно е и тоа што кандидатите за пристапување беа поканети да учествуваат на овој конвент, без притоа да имаат можност да блокираат решенија, до кои дошле постојните држави-членки.

Ако се погледнат зависностите од гледна точка на одредувачките фактори, идентификувани од нас, тогаш тоа изгледа вака. Да го погледнеме уште еднаш значењето на полето на затегнатост помеѓу продлабочувањето и проширувањето!