Европска унија

Вовед: централни карактеристики на процесот на интеграција



Поле на затегнатост супранационално - меѓувладино

Веќе кратката рамка на развојот, којашто досега ја анализиравме, ни овозможи да препознаеме една централна карактеристика на процесот на интеграција, која е врежана во овој процес како ниедна друга, имено постојаната затегнатост меѓу супранационалното обликување, кое го наоѓаме во ЕЗЈЧ, и меѓудржавните тенденции, што ги наоѓаме во Договорите за ЕЕЗ, каде можеше да се констатира поместување на надлежностите од супранационалните органи кон државите-членки. Ова поле на затегнатост може да се најде и во временската рамка, за која сега треба да стане збор, имено од основањето на ЕЕЗ до првата голема договорна промена, т.н. Единствен европски акт (EEA), во 1987 година.

Поле на затегнатост Проширување – продлабочување

Второто поле на затегнатост, кое исто така не го утврдува само времето меѓу ЕЕЗ и ЕЕА, туку е и денес од најголемо значење, е полето меѓу проширувањето и продлабочувањето. Овие две треба да бидат наш компас и да ни бидат водичи во натамошното испитување на развојот на ЕУ, но стојат и во непосредна врска со главните прашања што ги наведовме на почетокот.

Супранационални тенденции

Да започнеме со супранационалните тенденции на оваа временска рамка, а тука навистина треба да се наведе една цела редица:
 

	Создавањето заеднички институции за трите постоечки заедници, ЕАГ, ЕЗЈЧ и ЕЕЗ, преку т.н. Договор за спојување, кој беше ратификуван во 1965 и влезе во сила во 1967.
	Замената на финансиските придонеси на државите-членки со опремување на заедницата со сопствени средства преку одлука на Советот од 1970.
	Основањето на европска ревизија како и пренесување на засилени буџетски овластувања на Европскиот парламент (ЕП) со т.н. „Бриселски договор“ од 1975.
	Воведување на директни избори за ЕП што беше одлучено во 1976. Првите директни избори се одржаа во 1979.

[Почеток на страна]

Тоа беа формалните, јасно препознатливи резултати, кои упатуваат на еден супранационален развој.

[Почеток на страна]

Меѓувладини тенденции

[Почеток на страна]

Поле на затегнатост проширување - продлабочување

Да преминеме на второто поле на затегнатост – проширувањето против продлабочувањето, а тука најпрво за редоследот на настаните. Проширувањето на заедницата во периодот меѓу ЕЕЗ и ЕЕА се реализираше во три чекора.
 

	Проширување на север со Данска, Ирска и Обединетото Кралство (1973)
	Проширување на југ (I) со Грција (1981)
	Проширување на југ (II) со Шпанија и Португалија (1986)

Значи, Заедницата по помалку од 20 години точно го удвои својот број на членки од самиот почеток. Тоа имаше цела редица последици, за кои веднаш ќе известиме. Но, најпрво да констатираме дека проширувањата секогаш беа поврзани и со ширење и продлабочување на соработката. Така, на пример, проширувањето од 1973 даде значајни поттици за воспоставување на ЕПС, проширувањата на југ, меѓу другото, пренесоа значајни импулси за создавањето и надградбата на регионалната политика.


Друга проблематична последица: поголемиот број држави-членки со себе донесе зголемена хетерогеност на интереси и темелни ставови за прашањето, за што ЕЕЗ треба да служи и како таа треба да се развива понатаму, и значајно ја отежна способноста за одлучување. Сетете се на тоа дека во тој момент, со оглед на Луксембуршкиот компромис, како и дотогаш морало да се одлучува едногласно.

[Почеток на страна]

Детерминанти на ЕЕА

Така доаѓаме до последната точка на етапата што се одржала речиси 20 години, на Единствениот европски акт (EEA) како прва голема договорна промена. Првото прашање што се поставува овде, несомнено е: како по две децении мирување во формалниот развој на ЕЗ можело да дојде до тоа, од каде дошле поттиците за него, кои фактори го овозможија тоа. Тука треба да се наведат, пред сè, три:
 

	Прво, зголемената способност за одлучување, имајќи го предвид барањето за едногласност (Луксембуршки компромис) и хетерогените интереси (проширување).
	Второ, сериозните, на почетокот на 80-тите години од страна на врвните политичари постојано изјавуваните стравувања, имајќи ја предвид способноста за одлучување и недостатокот на еден навистина заеднички внатрешен пазар, технолошки да се падне значително поназад од САД и Јапонија.
	Трето, фактот што или условено од промена на владите (во Велика Британија во 1979 Маргарет Тачер, во Германија преземањето на мандатот на Кол во 1982 и новите избори во 1983) или со процесите на промена на размислувањето (Франција: Митеран се одвраќа од дотогашната социјалистичка економска политика) претставите на владите во некои од големите држави-членки значително се приближија.

Владина конференција, Програма за внатрешниот пазар и EEA

Имајќи го ова предвид, посебните држави-членки и комисијата презедоа цела редица иницијативи, кои имаа за цел да ја направат заедницата повторно поспособна за дејствување. Тие се влеаја во Програмата за внатрешниот пазар, со која до крајот на 1992 сите сè уште постоечки пречки во дејствувањето меѓу државите-членки, пред сè нетарифните пречки во дејствувањето, требаше да бидат отстранети за да се создаде еден навистина заеднички пазар и во одлуката на Европскиот совет од 1985 да се свика една владина конференција за промена на Римскиот договор според член 235 од Договорот за ЕЕЗ, кој конечно доведе до EEA.
 

Новини за EEA

Накратко, новините содржани во ЕЕА беа следниве:
 

	Прифаќањето на цела редица нови политички полиња во рамките на политика што го поддржува договорот. Тука спаѓаат политиката на животна средина, но и политиката на истражувања и технологија како и регионалната политика.
	Прифаќањето на остварувањето на внатрешниот пазар како цел во договорот.
	Модификацијата и дополнувањето на постојните модуси на одлучување. Тука, меѓу другото, спаѓаше воведувањето на една нова постапка на одлучување што предвидуваше усогласувања во Советот на министри со квалификувано мнозинство како и значително проширени можности за влијаење на Европскиот парламент, кој до тој момент имаше само советодавна функција.
	Договорни регулативи за надворешно-политичката соработка на државите-членки, но надвор од Договорот за ЕЕЗ

Биланс на III етапа

Уставно-политички, еден значаен чекор во насока на супранационализација, а во доменот на материјалната политика, восхитувачко ширење на состојбата на интеграција, значи на политичките полиња вклучени во ЕУ-соработката што се потпираат на договорот, вака најдобро можат во една реченица да се резимираат промените поврзани со EEA. Притоа е важно да се види дека овие промени во таква форма не ќе биле можни без бројните мали чекори во последните години од основањето на ЕЕЗ ниту искуствата собрани во тој период во соработката меѓу и во државите-членки. Исто така заслужува да се нагласи и тоа дека овие промени од своја страна требаше да влијаат како важни фактори врз идниот развој.