|
| |
Struktura institucija na
supranacionalnom nivou (I)
|
Pregled
institucija EU-a |
Prije nego se do u detalje
pozabavimo sa pojedinačnim
organima EU-a, još jedan pogled
- da se izrazim filmskim
jezikom - iz "totala" na
institucionalnu strukturu uz
pomoć dijagrama.
Ono što je sigurno najznačajnija
karakteristika strukture aktera
na supranacionalnom nivou i
centralna razlika u odnosu na
nacionalne političke sisteme je
činjenica da odluke uglavnom
donosi organ sastavljen od
predstavnika vlada zemalja-članica, tj. Vijeće Evropske
unije (ili Vijeće ministara).
Stoga ćemo ovo predstavljanje
organa EU-a početi od ovog
organa.
[Početak
stranice]
|
Vijeće Evropske unije
|
Vijeće EU-a kao centralni organ koji
donosi odluke |
Kada govorimo o Vijeću
ministara, govorimo o centralnom organu za donošenje odluka
unutar Evropske zajednice. Vijeće ministara donosi
zakone na prijedlog Komisije i uz učešće Evropskog
parlamenta. To je od samog početka osnovni princip po
kojem se donose odluke u Evropskoj uniji. Ono što se
vremenom mijenjalo je relativna jačina utjecaja na
odluke pojedinih organa. Zavisno od političke oblasti o
kojoj se radi, Vijeće zasjeda u različitom sastavu.
Na
primjer, jedanput su to ministri za poljoprivredu, drugi
put ministri za zaštitu životne sredine itd. Pored toga,
pri donošenju odluka uvijek je prisutan i član Komisije
koji je zadužen za određenu oblast.
|
|
Podstruktura Vijeća Evropske unije
Odbor stalnih zastupnika |
Za mnoge
ministre država-članica rad u Vijeću EU-a predstavlja najveći dio posla.
S obzirom na to da oni samo kratko vrijeme mogu boraviti u Briselu, zbog
obaveza prema matičnoj državi, potrebna im je podrška.
Ovdje je, prije svega, bitan Odbor stalnih zastupnika (COREPER) koji je
smješten u Briselu, a sastoji se od službenika država-članica i njihovih
zastupnika i sastaje se svake sedmice. Ovaj odbor nadgleda i koordinira
radom oko 250 odbora i radnih grupa koji se sastoje od službenika
država-članica koji, opet, za COREPER i Vijeće na tehničkom nivou
pripremaju poslove i zadatke. Ovaj
odbor preuzima na sebe bitan dio pripreme odluka u svim sadržajnim
pitanjima. |
|
Sekretarijat Vijeća |
Sekretarijat Vijeća ministara broji oko 2000 suradnika u šest odjela. Zadaci
ovog sekretarijata su uglavnom administrativne prirode, što znači da se ovdje
radi priprema programa rada, pisanje izvještaja, prevođenje, preispitivanje
pravnih pitanja itd. Sljedeći dijagram prikazuje strukturu Vijeća ministra.
|
|
Pregled: Vijeće Evropske unije |
 |
|
Modus odlučivanja |
Odlučuje se na osnovu
Luksemburškog
kompromisa, koji Vam je sigurno već poznat iz
Osnovnog kursa 2, najprije jednoglasno. Od
sredine 80-tih godina, ali, prije svega, nakon Mastrihškog i Amsterdamskog ugovora ustalila se
kvalificirana većina kao modus odlučivanja u sve više
oblasti. To je razvoj koji će se nastaviti i stupanjem
na snagu
Ugovora iz Nice. Ipak, bitno je spomenuti da je
kvantitativno proširivanje oblasti primjene odlučivanja
kvalificiranom većinom dosta otežano trostrukim
zahtjevima definisanim u Ugovoru iz Nice (određeni broj
glasova, većina država-članica, 62% od ukupnog
stanovništva Unije). Osim toga, nadležnosti Evropskog
parlamenta u donošenju odluka sve su se više proširivale. |
|
Funkcionalna diferencijacija Vijeća |
Sljedeća važna
karakteristika ovog centralnog organa je činjenica da se njegov rad
nakon formiranja EEZ-a (EEC) sve više diferencirao. Pod tim se misli da
pojedinačne oblasti politike, za koje su zaduženi pojedinačni dijelovi
Vijeća, sve više vode sopstveni život i to iz dva razloga:
 | na nivou država-članica sve manje
se koordinira i ustanovljava njemačka, italijanska ili britanska
pozicija. To ukazuje i na razvoj u kojem je politika pojedinih
država-članica izgubile karakter "vanjske politike" prema EU-u, |
| sa druge strane, prelaskom na
sistem odlučivanja kvalificiranom većinom razvila se neophodnost
dogovaranja u okviru velikih, tzv. package
deals koji obuhvataju više oblasti politike. |
Sasvim bitna
posljedica ovakvog razvoja je da prioritet imaju elementi koji su
specifični po svojoj političkoj oblasti nad elementima koji izražavaju
politiku pojedinih država-članica. To znači da se linija razdvajanja
sada više prepoznaje između različitih oblasti politike nego između
različitih država-članica. Ovdje se vidi i važna indicija za jedan
poseban razvoj suradnje među državama EU-a, koja više nema isključivo
međudržavni karakter. [Početak
stranice] |
Evropska komisija
|
Pregled zadataka Komisije |
Obrađujući Evropsku
komisiju kao organ EU-a - čak iako ona nema pandana u
oblasti internacionalne politike -dolazimo do prvog
pravog supranacionalnog organa. Sljedeći dijagram
prikazuje strukturu Komisije.
|
|
Sastav |
Ona se trenutno (od
novembra 2005. godine) sastoji od 25 članova,
koje predlažu vlade država-članica, koji
imaju mandat od pet godina. U međuvremenu je za imenovanje predloženih
članova potrebna i pozitivna odluka Evropskog parlamenta. Komesari
(članovi Komisije) ne djeluju u pravcu ostvarivanja interesa država-članica iz kojih dolaze, već je njihov zadatak da se kao potpuno
neovisni zalažu za opće dobro i opće interese svih građana EU-a. Njih
podržava ukupno 20.000 službenika - što je manje od broja stanovnika
nekih gradova - koji su podijeljeni u 26 tzv. generalnih direkcija (npr.
saobraćaj, poljoprivreda, vanjski odnosi, regionalna politika itd) i
devet službi, koje se opet dijele na direkcije i referate. |
|
Zadaci Komisije |
Centralni zadaci Komisije mogu se
opisati u sljedeće četiri tačke: |
|
Prijedlozi za dalju razvojnu politiku
Unije |
Pravo
iniciranja: Svakoj odluci Vijeća mora prethoditi prijedlog Komisije. Pri
tome, Komisija kao motor integracija treba da razradi prijedloge za
razvoj zajedničke politike. Pravo da odlučuje o dnevnom redu, da svoje
prijedloge daje Vijeću u određeno vrijeme, te da različite inicijative
povezuje jednu sa drugom daje joj i izuzetno veliki utjecaj na
zakonodavne procese. |
|
Zaštitnica Ugovora |
Zaštitnica
ugovora: Komisija nadgleda provođenje odredbi ugovora i odluka koje su
donijeli organi Evropske zajednice i ima pravo, ukoliko ustanovi kršenje
ovih odredbi, sazvati Evropski sud. |
|
Izvršni organ |
Izvršni organ
provođenja zajedničke politike: Ovo uključuje upravljanje financijama i
provođenje politike Evropske zajednice. To, naravno, ne znači da sama
Komisija preuzima provođenje bezbrojnih odredbi i pravaca djelovanja
unutar država-članica. Za ispunjenje takvog zadatka ne bi bila ni u kom
slučaju sposobna već po osnovu broja zaposlenih. Ovo je zadatak za koji
su zadužene administracije država-članica ili njihove regionalne
jedinice. U ovoj oblasti glavni zadatak Komisije se sastoji od
nadgledanja provođenja dogovorenog i kontrolisanja država članica. |
|
Zastupanje ka vani |
Zastupanje EU-a
ka vani: Komisija je, na primjer, zastupala Evropsku zajednicu u toku
GATT-a i WTO-a sastanaka i unutar internacionalnih organizacija; to se
dijelom dešava sa predstavnicima država-članica i/ili sa dotičnim
predsjedništvom. |
|
Karakteristike Komisije |
Važne
karakteristike Komisije koje treba spomenuti su: njena veoma jasno
izražena funkcionalna diferencijacija kao i činjenica da se radi o
multinacionalnoj birokraciji, koja raspolaže sa izuzetno raširenim
sistemom odbora (komitologija), u čijim se okvirima dešava jedna
veoma uska suradnja kako sa upravom država-članica tako i sa
nacionalnim euro-savezima. [Početak
stranice]
|
Evropski parlament
|
Pregled: Evropski parlament |
Baveći se
Evropskim parlamentom, bavimo se prvim organom na supranacionalnom
nivou koji nosi povjerljivu oznaku nacionalnih političkih sistema.
Preporučujemo da se najprije pogleda sljedeći dijagram.
|
|
Razvoj nadležnosti Evropskog parlamenta |
Ipak, Evropski
parlament (EP) se, kako ćemo uskoro vidjeti, dosta razlikuje od
nacionalnih parlamenata. Od osnivanja EZUČ-a (ECSC) nadležnosti i zadaci
EP-a bili su podređeni stalnim promjenama, i to promjenama koje su
Parlamentu pribavljale sve više utjecaja. Važne etape ovog razvoja bile
su proširenje nadležnosti Parlamenta u pitanjima budžeta (1975),
provođenje prvih direktnih izbora za ovaj organ (1979), uvođenje kooperacionog postupka (1986) i uvođenje sudjelovanja u procesu
donošenja odluka (1992) kao i konačno proširenje oblasti unutar kojih
se primjenjuje sudjelovanje u donošenju odluka, što se desilo nakon Amstradamskog ugovora.
Dalje promjene pokazaće se
stupanjem na snagu Ugovora iz Nice. Uloga EP-a kao jednog od
zakonodavnih tijela - zajedno sa Vijećem ministara - svakog dana se sve
više proširuje i jača. |
|
Organizacija i struktura EP-a |
O organizaciji i
strukturi EP-a saznaćemo više iz ovog detaljnog dijagrama, koji će nam
ujedno pokazati i najvažnije razlike između EP-a i parlamenata
nacionalnih država.
Ovdje se vidi da se EP sastoji od frakcija koje obuhvataju više zemalja.
Na primjer frakcija evropskih narodnih stranaka i evropskih demokrata,
koja trenutno sa 279 zastupnika predstavlja najjaču frakciju ili
frakcija socijaldemokratskih partija Evrope sa 199 zastupnika. Pored
toga, iz dijagrama možete vidjeti i koliki broj zastupnika dolazi iz
pojedinih država-članica u EP.
[Početak
stranice] |
|
Odbori EP-a |
Od izuzetne
važnosti za rad i uticaj EP-a su njegovi odbori, njih 20. Ovdje se radi
o stalnim odborima (pogledajte dijagram dolje).
Parlamentarci koji su u toku svog
petogodišnjeg mandata aktivni unutar spomenutih odbora u situaciji su da
na osnovu svog stručnog znanja donose zajedničke odluke. Na taj način
oni ne samo da mogu pratiti rad generalnih direkcija Komisije i podorganizacija Vijeća ministara za pojedinačne oblast politike, već -
više nego što bi se moglo zamisliti, s obzirom na formalne nadležnosti -
i utjecati na taj rad. U ovom
smislu je veoma bitna uska suradnja sa pojedinačnim nadležnim službama
Komisije, ali i sa transnacionalnim i nacionalnim savezima.
|
|
Karakteristike EP-a |
Bitne
karakteristike Evropskog parlamenta su: radi se o multinacionalnom
parlamentu koji je u stalnoj promjeni, koja pokazuje kako ideološke
konfliktne linije - duž frakcija koje obuhvataju ideološki srodne
partije Evrope - tako i nacionalne konflikte linije - porijeklo
zastupnika iz različitih zemalja. Kao i kod drugih organa koje smo
spomenuli i u Parlamentu je veoma izražena funkcionalna diferencijacija.
Ono što je još bitno naglasiti je veoma uska veza i intenzivna suradnja
sa Komisijom, koja je često usmjerena protiv Vijeća ministara. |
|
Procjena |
Ocjena koju bi
EP zaslužio u odnosu na nacionalne parlamente, doista, zavisi od
perspektive promatranja. U statističkom pregledu može se zaključiti da
je važnost EP-a i dalje daleko ispod važnosti nacionalnih parlamenata, ali
je daleko iznad svega što se može ubrojiti u internacionalne skupštine
ili tijela internacionalnih organizacija. Ako pogledamo njegov razvoj,
posebno u posljednje dvije decenije, moramo priznati da je značaj EP-a u
odnosu na druge organe EU-a izuzetno porastao. Ovo je sigurno jedna od
važnih indicija za "supranacionalizaciju" Evropske zajednice. |
|
Zaključak |
Tri gore
spomenute institucije - Vijeće, Komisija i Parlament - čine centar
odlučivanja zajedničkog sistema. Utjecaj na ovaj trougao vrše ostali,
izuzetno bitni organi o kojima ćemo govoriti na sljedećoj stranici:
Evropski sud i Evropsko vijeće. |
[Autor: Prof. Dr. Wolfgang
Schumann]
[Početak
stranice]
|
