Evropska unija

Osiguravanje mira uspostavljanjem i osnivanjem međunarodnih organizacija

Analizu procesa evropskih integracija počnimo s Evropskom zajednicom za ugalj i čelik (EZUČ/ECSC) i sa pitanjem kako je došlo do toga.

Jedan od najznačajnijih motiva koji je u poslijeratnom periodu doveo do osnivanja nekoliko organizacija svakako su bile katastrofe Drugog svjetskog rata. Cilj ovih organizacija bio je da se spriječi ponovno nastajanje ovakvih katastrofa i da se osigura miran suživot naroda na evropskom tlu. Ovdje svakako treba spomenuti osnivanje Ujedinjenih nacija već 1945. godine, Međunarodni monetarni fond 1945, kao i GATT (General Agreement on Tariffs and Trade, sa djelovanjem od januara 1948). Na kraju spomenimo i organizovanje Vijeća Evrope, čiji su statut u maju 1949. godine potpisale države-osnivači ovog tijela.

Traženje novih formi za užu saradnju

Zajedničko za sve do sada imenovane kako internacionalne tako i evropske organizacije bilo je to da se, iako su upravo u odnosu na Vijeće Evrope na Haškom kongresu od tzv. federalista postavljeni mnogo dublji uslovi, u svim slučajevima radilo o međudržavnim oblicima saradnje. Zbog toga su začetnici evropske savezne države, dakle široke forme saveza, pokušavali pronaći mogućnosti kako bi bar u pojedinim oblastima postigli što veću mjeru integracija, u nadi da će na taj način doći do proširenja oblasti suradnje.



S francuskog stanovišta ponuđena je sasvim konkretna polazna tačka koja je odgovarala i nacionalnim interesima pojedinačnih država i to u industriji uglja, željeza i metala. Ova suradnja osim što je doprinosila razvoju njemačke teške industrije, omogućavala je i unapređenje procesa pomirenja između Njemačke i Francuske. Zbog toga je u maju 1950. godine francuski Ministar vanjskih poslova,  Robert Schuman, predložio uspostavljanje službe za kontrolu proizvodnje uglja i metala u Saveznoj Republici Njemačkoj i u Francuskoj, tzv. Schumanov plan.

April 1951: Potpisivanje Ugovora o osnivanju EZUČ-a (ECSC)

Već mjesec dana nakon predlaganja ovog plana sazvana je konferencija vlada koja se bavila razradom i ocjenjivanjem ovog plana pa je već u aprilu 1951. godine došlo je do potpisivanja Ugovora o osnivanju Evropske zajednice za ugalj i čelik (EZUČ/ECSC) od strane Francuske, Savezne Republike Njemačke, Italije, Belgije, Luksemburga i Holandije u Parizu (slika dolje).

EZUČ (ECSC) kao supranacionalna organizacija

Na taj način je stvorena sasvim nova organizacija i to nova sa dva stanovišta: nije bilo riječi samo o slobodnoj trgovinskoj zoni, već o stvaranju zajedničkog tržišta i to u, za to doba, izuzetno važnoj oblasti. Države-članice su u velikoj mjeri podredile svoj suverenitet jednoj novoosnovanoj supranacionalnoj instituciji.

Institucionalna struktura EZUČ-a (ECSC)

Struktura institucije počivala je na četiri centralne institucije: na takozvanoj Visokoj službi, koja se sastojala od devet članova koji su svoje zadatke ispunjavali neovisno o nacionalnim državama. Ovlaštenja koja su Ugovorom prenesena na ovih devet članova bila su veoma široka i sadržavala su, između ostalog, zabranu subvencije ili, pod određenim uslovima, kontrolisanja cijena. Njihove odluke bile su obavezujuće za sve države-članice!



Vijeće ministara, koje se sastojalo od po jednog predstavnika svake zemlje, bilo je zaduženo za dogovore između Visoke službe i vlada nacionalnih država. Pored toga, Vijeće ministra imalo je zadatak da u nekim, iako ne u svim, slučajevima nadgleda rad Visoke službe. Tako je, na primjer, bila neophodna saglasnost Vijeća ministara za objavu manifestirajuće krize, što je opet bio preduslov za operiranje sa proizvodnim kvotama. Način glasanja u Vijeću bio je ovisan o pitanju o kojem se radi, pri čemu je bilo predviđeno jednoglasno donošenje odluka, donošenje odluka kvalificiranom ili prostom većinom.

Zajednička skupština sastojala se od predstavnika delegiranih od strane nacionalnih parlamenata i funkcija joj je bila čisto savjetodavna. I četvrta, tj. posljednja institucija koja je nastala potpisivanjem Ugovora o Evropskoj zajednici uglja i čelika bio je Sud, čiji je zadatak bio da u slučajevima spora između država članica, između organa EZUČ-a (ECSC) i između država-članica i organa EZUČ-a (ECSC) odlučuje po osnovu Ugovora.

Bilans 1. etape: EZUČ (ECSC) kao potpuno nova organizacija

Na kraju prve etape prolaska kroz razvoj EU-a ostaje nam da konstatujemo da je osnivanjem EZUČ-a (ECSC) zaista osnovano nešto potpuno novo, nešto što se u samoj svojoj osnovi potpuno razlikovalo od svih organizacija nastalih u tom dobu - struktura u čijem okviru su zaista surađivale nacionalne države, ali i struktura koja je sasvim jasno imala karakteristike koje su do tada bile poznate samo nacionalnim državama.