|
Zbog čega se bavimo Evropskom unijom? |
U okviru ovog
Osnovnog kursa 1 tematskog kompleksa o Evropskoj uniji (EU) najprije
ćemo malo vremena posvetiti tome da se pozabavimo osnovnim
razmišljanjima o svom predmetu, dakle o onome o čemu želimo govoriti - o političkom sistemu EU-a. Zbog čega se uopće bavimo Evropskom
unijom, šta je to što nju čini interesantnom i važnom? Koji su to
posebni izazovi pred kojima ćemo stajati pri rasvjetljavanju ove sasvim
neobične tvorevine, koja ne spada ni u naučno-političku disciplinu
istraživanja usporedbe sistema niti u disciplinu međunarodni
odnosi, s obzirom na to da istovremeno pokazuje karakteristike kako jednog
nacionalnog političkog sistema, tako i međunarodne politike. |
|
Izuzetan praktičan značaj |
Prva tačka koja
EU čini tako interesantnom je njen izuzetno praktičan značaj;
činjenica da ne samo politika i ekonomija, već i svakodnevica,
barem u državama-članicama, zavise od Evropske unije u sve više oblasti
i pokazuju takve osobine koje upućuju na to da će tako i u budućnosti ostati. Primjer
za ovakav razvoj je uvođenje eura u gotovinsko plaćanje u
državama-članicama od 1.1. 2002. godine! To je u međuvremenu otišlo tako
daleko da shvaćanje političkog sistema jedne države-članice više nije
moguće bez spoznaje o pripadnosti EU-u. Važne odluke sve se više prenose
iz glavnih gradova država-članica u Brisel. |
|
Važan međunarodni akter |
Potom, EU je
važan akter u međunarodnoj politici, npr. tokom pregovora u okviru
WTO-a(World Trade Organisation/Svjetska trgovinska organizacija,
www.wto.org). |
|
Primjer uspjelog rješavanja konflikta mirnim putem |
Treće, EU budi
veliki interes kao uspjeli eksperiment mirnog rješavanja konflikta, što
je aspekt koji je, posebno kod mlađe generacije, malo izgubljen iz vida.
Zbog toga ovdje treba podsjetiti da su države koje danas veoma
intenzivno sarađuju jedna sa drugom, koje su napravile zajedničke
institucije i koje odnedavno imaju zajedničku monetu, prije 60 godine
bile ljuti ratni neprijatelji! To znači da bi nam bavljenje ovim
procesom prelaska od rata do saradnje moglo dati uvid u preduslove za
mirnu kooperaciju. |
|
Potpuno nov predmet istraživanja |
Ono što je u
svakom slučaju bitno napomenuti je da EU za politologiju predstavlja
svakako izuzetno interesantan predmet istraživanja.
EU se nalazi na veoma uskoj granici između
disciplina istraživanja sistema i međunarodne politike. Kroz samo
njeno postojanje počinju se topiti granice između ovih disciplina.
Brze promjene ustavno-pravnih
okvira i članstva povezuju se sa cijelom lepezom veoma interesantnih
teoretskih pitanja kao što su: Koji su uzroci ovih promjena? U
kojem pravcu vode takve promjene? Na koji način se ovi procesi mogu
analitički i konceptualno objasniti? [Početak
stranice] |
|
Poteškoće
i izazovi pri bavljenju Evropskom unijom
|
|
EU kao nova institucija |
Ovim dolazimo do
pitanja koji su to posebni izazovi pred kojim stojimo prilikom pokušaja
da razumijemo i analiziramo Evropsku uniju. Šta preispitivanje Evropske
unije čini tako teškim? Pokušajmo neke tačke rasvijetliti na primjeru
sljedeća tri dijagrama.
Najprije, kako možete vidjeti iz
dijagrama, radi se o potpuno novim institucijama koje nam nisu poznate
niti iz nacionalne države niti iz međunarodne politike, a koje opet sarađuju na način koji nema nekog ranije utvrđenog primjera i koje su
podložne stalnim promjenama. Imati pregled samo nad ovim institucijama
izuzetno je komplikovano. |
|
EU kao višestepeni sistem |
Međutim, to nije
dovoljno. Iz sljedećeg dijagrama jasno nam je da se u EU-u ne radi
tek
o nekoliko institucija koje su nam nepoznate iz nacionalnih država, već
da se radi o višestepenom sistemu sa tri nivoa:
 | supranacionalni nivo sa
novoobrazovanim organima; |
| nivo država-članica, na kojem nisu
samo vlade država-članica važni igrači već i parlamenti, savezi,
partije; |
| nivo regija. |
Tek svi ovi
nivoi zajedno čine EU, određuju njenu politiku i pravac razvoja. Pomislite
samo na parlamentarne diskusije o evropskoj politici koje u zemljama kao
što je Velika Britanija ili Danska imaju centralnu ulogu. Ili, pomislite
na regionalnu ili dijelom i na agrarnu politiku koje se bez saradnje
regionalnih jedinica uopće ne bi mogle sprovesti. [Početak
stranice] |
|
Tri stuba EU-a |
To, međutim,
nije sve kako se može vidjeti i iz sljedećeg dijagrama. Kompleksni višestepeni sistem, kojim smo se upravo bavili, na različite načine
manifestuje se u ukupno tri oblasti.
 |
|
Prvi stub: EZ |
Najvažniju i
najopširniju oblast predstavlja Evropska zajednica, čije su nadležnosti
izuzetno proširene Mastrihškim, Amsterdamskim i konačno Sporazumom iz
Nice. Ovdje se, dakle, radi o razvoju koji je neophodno detaljnije
obraditi i kojim ćemo se još iscrpno pozabaviti. |
|
Drugi stub: ZVSP (CFSP) |
Druga oblast,
zajednička vanjska i sigurnosna politika (ZVSP) dovodi na zajedničku
ugovornu osnovu vanjsko-političku suradnju, koja se prakticira od
početka 70-tih godina van Evropske zajednice a među pojedinačnim
državama i izvan Ugovora o EZ-u. |
|
Treći stub: SOPP (CJHA) |
Treću oblast
čini, opet, dogovorena suradnja između država-članica, a van Ugovora o
Evropskoj zajednici u oblastima pravosuđa i unutrašnje politike.
Zajedničkim institucijama (Vijeće, Komisija, Evropski parlament,
Evropski sud) i sveobuhvatnim katalogom ciljeva moguće je djelomice
obuhvatiti ove različite dijelove Unije. Ipak, modusi i načini
odlučivanja, te težina i važnost pojedinačnih institucija i aktera se
veoma razlikuju.
[Početak stranice] |
|
Doprinos analizi EU-a |
|
Razumijevanje politike na početku 21.
stoljeća |
Nakon ovog
kratkog pregleda, koji Vas, nadamo se, nije prestrašio, jasno je koji su
to sve izazovi i poteškoće s kojima se susrećemo baveći se Evropskom
unijom. Naravno, postavlja se pitanje šta nam to zapravo donosi i sa
kojim ciljem treba da se izlažemo ovom izuzetnom intelektualnom naporu.
S jedne strane, upoznaćete organizaciju koja danas toliko utiče na
naš svakodnevni život i bez čijeg poznavanja nećete biti u mogućnosti da
shvatite politiku čak ni unutar svoje države. |
|
Upoznavanje s fenomenom "vladavine izvan
nacionalne države" |
Jedan sasvim
centralni aspekt je da upoznate politiku u njenoj institucionalnoj,
procesualnoj i sadržajnoj dimenziji i to onakvu kakva nas ona danas sve više
i više susreće, naime bez jasne podjele između "unutrašnje" i "vanjske"
politike, protežući se između različitih nivoa i
pokazujući izuzetan stepen kompleksnosti.
Upoznaćete novi fenomen "vladanja s one
strane nacionalne države" s kojim se još i politologija baš ne snalazi.
Ne snalazi se iz razloga što se tim fenomenom dovode u pitanje
tradicionalne granice između discipline uporednog istraživanja sistema
s jedne i discipline međunarodnih odnosa s druge strane.
Naravno,
pri tome se ne radi o fenomenu koji je ograničen na EU. I u drugim
funkcionalnim ili regionalnim oblastima može se zabilježiti dosta
"promjena pravila" u oblasti internacionalne politike, a uporedno
istraživanje sistema sukobljava se sa činjenicom da se nacionalna
država sve manje posmatra kao neopozivi politički centar odlučivanja,
koji jedini preduzima autoritativno određivanje vrijednosti. Ovako
gledano, bavljenje EU-om Vas vodi i do novog problema ka aktuelnoj
osnovnoj problematici politike i politologije i to u okolini koja je
sklona dramatičnom mjenjanju. |
