Faza 1
Lart Model analize Faza 1 Faza 2 Faza 3

 


 

Bashkimi Evropian

Faza 1: Nga kėrkesa e parė pėr anėtarėsim e Britanisė sė Madhe deri nė zgjerimin EFTA



Zgjerimi verior

1961: Kėrkesa e parė pėr anėtarėsim e Britanisė sė Madhe

Faza e procesit tė zgjerimit, objekt i analizės sė kėtushme, fillon me zgjerimin lindor. Kėrkesa e parė pėr anėtarėsim nga ana e Britanisė sė Madhe ėshtė bėrė qė nė vitin 1961, pra vetėm katėr vjet pas hyrjes nė fuqi tė Marrėveshjeve tė Romės. Por do tė duheshin edhe njėmbėshjetė vite tė tjera, derisa Britania e Madhe, Danimarka dhe Irlanda tė mund tė anėtarėsoheshin vėrtetė nė Komunitet. Cilat ishin shkaqet e gjithė kėsaj?
 

Kundėrshtim i  de Gaulles

Kundėrshtimi kokėfortė e Presidentit farances de Gaulle ka patur njė rėndėsi vendimtare nė kėtė kontekst. Kėtu mund tė kenė luajtur rol edhe motive tė ndryshme ekonomike, por vendimtare kanė qenė analizat politike, pikėrisht frika, se me njė anėtarėsim tė Britanisė sė Madhe – vend ky me lidhje tė ngushta me SHBA – Shtetet e Bashkuara do tė kishin mundėsi mė tė mėdha ndikimi  mbi zhvillimin e  Komunitetit. Por pikėrisht kjo ishte kundėr idesė bazė sė de Gaulle nė lidhje me organizimine Komunitetit Evropian si njė bashkėpunim shtetesh kombėtare sovrane dhe tė pavarur nga ndikimi amerikan.

Por pėrkundėr kėsaj shtete tė tjera anėtare dhe komisioni e konsiderojnė anėtarėsimin e mundshėm tė Britanisė sė Madhe si njė kundėrpol tė dėshirueshėm pėr dominancėn franceze. Me fjalė tė tjera: pozicioni i shteteve anėtare ndikohej nga perspektivat bazė pėr zhvillimin e mėtejshėm tė Komunitetit Evropian. Anėtarėsimi potencial britanik shihej si njė faktor, qė do tė forconte apo dobėsonte pozicionin e vet nė kėtė ēėshtje dhe jo si njė rreth problemesh mė vete
.
 

Zgjerimi verior sipas modelit tonė tė analizės

Kjo do tė kishte kėtė pamje nė modelin e faktorėve pėrcaktues:

Interesat sektorialė tė Francės: Politika bujqėsore

Gjithsesi parė nė terma afatgjatė Franca nuk do tė mundte ta pengonte zgjerimin. Nė Samitin e Hagės tė vitit 1969 pasardhėsi i  de Gaulle, Georges Pompidou, ra dakord me rifillimin e negociatave. Me rėndėsi vendimtare pėr kėtė rėnie dakord ishte fakti, qė nė kuadrin e njė Package Deals tepėr tė gjerė u arrit tė mbaheshin parasysh interesat e tė gjitha shteteve anėtare.  Nė kontekstin e kėsaj pakete zgjidhjesh Franca, pėr miratimin e dhėnė pėr zgjerimin, mori pohimin e vendeve tė tjera pėr realizimin e plotė dhe zgjerimin e Politikės sė Pėrbashkėt Bujqėsore. Dhe kėtu dilnin nė skenė interesa sektoriale me peshė tė jashtėzakonshme.
 

Psaojat e zgjerimit verior

Sigurisht, ne nuk mund ti trajtojmė me hollėsi pasojat e shumta tė kėtij zgjerimi tė parė pėr rrjedhėn e mėtejshme tė procesit tė integrimit. Gjithsesi ėshtė e qartė, qė me Britaninė e Madhe dhe me Danimarkėn u shuan dy vende, tė cilat kishin njė kėndvėshtrim krejtėsisht tė ndryshėm nė lidhje me rolin e Komunitetit. Pėr tė dyja vendet Komuniteti Evropian ishte nė rradhe tė parė njė komunitet ekonomik, prej tė cilit ato shpresonin tė pėrfitonin ekonomikisht. Gjithashtu nė rastin e tė dyja vendeve as nuk bėhej fjalė pėr kufizime tė mėtejshme tė sovranitetit kombėtar. Pėr tė dyja kėto vende Komuniteti Evropian pėrfaqėsonte njė ēėshtje, pėr tė cilėn opinioni publik ishte i dyzuar dhe i ndarė thellė.

Kjo situatė fillestare mbante pėrgjegjėsinė kryesore pėr faktin qė – nė kushtet e domosdoshmėrisė sė vendimmarrjes unanime – zhvillimi i Komunitetit nė vitet ’70 de ’80 karakterizohej nga situata tė vazhdueshme krizash dhe stanjacioni
.

[Kreu i faqes]


Zgjerimi jugor

Zgjerimi jugor i konsideruar si pozitiv

Ndėrsa dėshira e mirė pėr njė anėtarėsim tė mundshėm britanik tanimė ishte vėnė nė diskutim, ai i Greqisė, Spanjės dhe Portugalisė, pra zgjerimi i Jugut, nė kėndvėshtrimin politiko-strategjik konsiderohej njėzėri si pozitiv dhe i nevojshėm. Shqetėsime ekzistonin nė lidhje me pasojat ekonomike dhe institucionale. Niveli i zhvillimit ekonomik i tė tre vendeve ishte  dukshėm shumė mė poshtė se mesatarja e Komunitetit; heterogjeniteti nė rritje, pasojė e kėtij zhvillimi, si dhe rritja e konsiderueshme e numrit tė shteteve anėtare bėnin qė tė lindte frika e njė rėnieje tė efikasitetit tė bashkėpunimit tė institucioneve dhe tė rrjedhės sė proceseve vendimmarrėse.
 

Zgjerimi jugor i ndikuar nga vėshtirėsitė e brendshme tė Komunitetit Evropian

Por zgjerimi jugor u ndikua nė pjesėn e tij mė tė madhe pėrmes vėshtirėsive tė brendshme tė Komunitetit nė fillim tė viteve ’80. Nė thelb kėtu bėhej fjalė pėr ndryshime parimore opinionesh nė lidhje me linjėn e zhvillimit tė mėtejshėm tė procesit tė zgjerimit. Kėto probleme bėheshin shkak pėr vonesat e  herėpashershme tė bisedimeve tė anėtarėsimit, dhe vetėm pasi gjatė Samitit tė Fontainebleu tė vitit 1984 ishin hedhur shinat nė drejtim tė Tregut tė Brendshėm dhe Dokumentit tė Njėsimit Evropian, u bė e mundur tė bihej dakord pėr njė datė konkrete tė anėtarėsimit tė Spanjės dhe Portugalisė, pikėrisht pėr datėn 1 janar 1986. Edhe zgjerimi jugor do tė kishte pasojat e veta mbi zhvillimin e Komunitetit. Kėshtu, prej kėtij zgjerimi prekeshin fusha tė veēanta, nė radhė tė parė Politika e Pėrbashkėt Bujqėsore. Politika rajonale duhej zgjeruar, me qėllim qė tė merrej miratimi i shteteve anėtare tė reja nė lidhje me Tregun e Brendshėm e tė tjera si kėto.
 

Faktorėt pėrcaktues tė zgjerimit jugor

Zgjerimi jugor i paraqitur sipas modelit tonė tė faktorėve pėrcaktues tregon shumė bukur se ēfarė roli kanė luajtur nė kėtė rast tė gjithė faktorėt pėrcaktues.

Pėrcaktimet e Marrėveshjes, kishin nevojė pėr miratimin e tė gjitha shteteve anėtare – gjė qė e bėnte rėnien dakord tejet tė vėshtirė, nėse sjellim ndėr mend perspektivat dhe interesat e ndershme tė shteteve anėtare.

Fusha e tensionit mes thellimit dhe zgjerimit. I pari ishte i mundshėm vetėm nė lidhje  mė njė proces tė njėkohshėm thellimi(DNjE dhe tregu i Brendshėm).

Interesa sektorialė, veēanėrisht pėrsa i pėrket sektorit bujqėsor.

Interesat kombėtare referuar zhvillimit tė mėtejshėm tė Komunitetit Evropian. Nėse ai do tė merrte karakter ndėrshtetėror dhe do tė vazhdonte tė pėrqendrohej nė sektorin e ekonomisė – sikurse do tė dėshironin Britania e Madhe dhe Danimarka – apo do tė lėviznin mė shumė nė drejtim tė thellimit tė bashkėpunimit pėrfshirė kėtu edhe dimensionin politik – kjo ishte kėrkesa e Gjermanisė.

 Dhe nė mbyllje frika nga paaftėsia vendimmarrėse e sistemit tė BE nė kushtet e njė     heterogjeniteti nė rritje pasojė e zgjerimit jugor.

[Kreu i faqes]


Zgjerimi EFTA

Zgjerimi EFTA-joproblematik

Marrė nė tėrėsi si  mė pak problematiku duhet konsideruar zgjerimi i fundt me Austrinė, Suedinė dhe Finlandėn. Marrėdhėniet mes shteteve tė EFTA-s dhe Komunitetit ishin rregulluar mbi baza marrėveshjesh bilaterale pėr tregtinė e lirė qė nė vitin 1972, tė cilat u shfuqizuan pėrmes njė marrėveshjeje nė janar 1994 pėr Zonen Ekonomike Evropiane (ZEE). Marrėdhėniet ekonomike ishin tashmė prej njė kohe tė gjatė shumė tė ngushta. Njė sėrė rregullash komunitare, veēanėrisht nė sektorin e tregut tė brendshėm, ishin aplikuar tashmė pėrmes Marrėveshjes pėr ZEE nga tė tre vendet qė pėrpara anėtarėsimt tė tyre. Krahas kėsaj, qė tė tre kėto vende dėshmonin pėr njė stad relativisht tė lartė ekonomik. Njėri nga problemet mė tė rėndėsishme dhe mė potenciale politike, pikėrisht statusi i tyre neutral, pas pėrfundimit tė konfliktit Lindje-Perėndim ishte bėrė mė pak i rėndėsishėm. Interesi i tyre pėr ēėshtje tė tilla  si njė transparencė mė e madhe apo mė shumė politikė sociale dhe mjedisore pritej tė jepte impulse tė reja nė kuadrin e politikave ekzistuese tė BE.

[Kreu i faqes]


Faktorėt pėrcaktues tė tre raundeve tė zgjerimit: njė rezultat

Tė 3 zgjerimet tė ndikuara nga njė kombinim i veēantė i faktorėve tė modelit

Nėse do t’i rishikonim shkurt edhe njėherė tė tre raundet e zgjerimit, rezulton njė zbullim interesant. Megjithėse tė gjitha kėto raunde janė zhvilluar nė kushte tė ndryshme, sikurse u tregua deri mė tani, ata u ndikuan nė rrjedhėn e tyre nga kombinime specifike tė faktorėve pėrcaktues, sikurse i pėrcaktuam nė modelin tonė.

Si veēori e pėrbashkėt e tė gjitha rauendeve tė deritanishme tė zgjerimit duket se ėshtė fakti, qė tė gjitha kanė qene tė lidhura me thellimin e procesit tė integrimit. Sillni ndėr mend kėtu Planin werner dhe krijimin e Bashkėpunimit Evropian Politik (BEP) 1969, Dokumentin e Njėsimit Evropian 1987 dhe Traktatin e Mastrihtit 1992.

 Kaq pėr zhvillimin dhe faktorėt pėrcaktues tė raundeve tė deritanishme tė zgjerimit.

[Autor: Prof. Dr. Wolfgang Schumann]

... shko mė tej te faza 2: Zgjerimi lindor

[Kreu i faqes]

 


Temat Tė drejtat e njeriut  I  Modele  I  Demokracia  I  Partitė  I  Evropa  I  Globalizimi  I  Kombet e Bashkuara  I  Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat

     

Kjo ofertė online ėshtė zhvilluar nga agora-wissen Shoqata e Shtutgartit pėr pėrēim dijesh pėrmes mediave tė reja dhe edukimit politik (GbR). Nė rast pyetjesh ose vėrejtjesh drejtohuni, Ju lutemi, te ne .