|
| |
Listė-pėrmbajtja e modelit
tė analizės
Fillesat dhe pjesėt pėrbėrėse tė modelit
|
Cila ėshtė origjina e modelit? |
Analiza tė
hollėsishme tė raundeve tė deritanishme tė zgjerimit kanė treguar, qė
njė rol tė rėndėsishėm kanė luajtur gjithmonė pesė faktorė, tė cilėt
kanė ndikuar dhe karakterizuar nė mėnyrė vendimtare rrjedhėn dhe
rezultatin e tyre.Ne duam tė shfrytėzojmė kėtė fakt dhe tė krijojmė sė
kėtejmi njė model tė vogėl, nė mėnyrė qė tė kuptojmė mė mirė procesin e
zgjerimit.
|
|
Baza kontraktore |
Faktorin e parė
pėrcaktues e pėrbėjnė kėtu bazat kontraktuale, pra rregulloret brenda BE,
tė cilat pėrcaktojnė nė detaje, se si duhet tė rrjedhė procesi i
zgjerimit. Sepse, pėr shembull, do tė kishte shumė rėndėsi nėse nė
lidhje me njė raund zgjerimi do tė vendosej unanimisht apo me
shumicė votash dhe se cilėt duhet tė votojnė pro.
Se cilat janė kėto baza kontraktuale pėr kėtė mė shumė
nė fund tė kėsaj pjese.
Le tė vėrejmė fillimisht faktorėt e tjerė, nė mėnyrė qė tė kemi tė
gjitha pjesėt pėrbėrėse tė modelit sė bashku.
|
|
Fushė tensioni mes zgjerimit dhe thellimit |
Megjithėse nė
marrėveshje rregulloret e zgjerimit ekzistonin qė prej fillimit
asnjėherė nuk ndodhte , qė KEE, Komuniteti Evropian apo Bashkimi
Evropian dhe /ose shtetet e tij anėtare tė ishin pėrpjekur
njėkohėsisht nė mėnyrė tė palodhur dhe tė vazhdueshme pėr zgjerimin
e rrethit tė shteteve anėtare.
Shkaku ishte frika pa dyshim e arsyeshme qė mė shumė shtete anėtare
do tė thoshtė mė shumė heterogjenitet, gjė qė do ta rėndonte
bashkėpunimin nė mėnyrė tė konsiderueshme. Pėr kėtė arsye kėrkesat
pėr anėtarėsim janė diskutuar gjtihnjė nėn perspektivėn e pyetjes,
nėse zgjerimi do tė kishte pasoja negative pėr njė thellim tė
mėtejshėm tė procesit tė integrimit dhe nėse po deri nė ē'masė. Ky
raport tensioni mes zgjerimit dhe thellimit pėrbėn faktorin e
dytė pėrcaktues brenda modelit.
Gjithsesi - dhe
kėtė e tregojnė zgjerimet e deritanishme nė mėnyrė krejt tė
qartė
vendimet nė lidhje me anėtarėsimin e shteteve tė reja deri mė
tani nuk janė marrė asnjėherė vetėm si pasojė e njė analize
tė mirėorientuar dhe tė peshuar tė raportit mes zgjerimit dhe
thellimit. Por shumė pėrcaktues pėr sjelljen e aktorėve tė
komunitetit ishin tre faktorė tė tjerė.
|
|
interesa te veēantė sektorialė |
Faktorin e
parė nė kėtė kontekst e pėrbėjnė interesat e veēanta tė shteteve
anėtare nė fusha tė caktuara , le tė themi fakti, qė degė tė
caktuara tė ekonomisė u frikėsoheshin dizavantazheve, qė mund tė
vinin nga prodhime mė tė afta konkurruese tė vendeve kandidate
pėr anėtarėsim. Le tė sjellim ndėr mend kėtu sektorin bujqėsor
dhe kundėrshtimin e Francės ndaj njė zgjerimi nė drejtim tė
jugut.
|
|
interesat kombėtare |
Interesat kombėtare
pėrbėjnė njė faktor tjetėr, pikėrisht pra fakti, qė zgjerimi do tė
zvogėlonte mundėsinė e disa shteteve anėtare pėr tė ndikuar nė
vendimmarrje. Kjo shprehet, pėr shembull, nė ēėshtjen e shpėrndarjes
sė votave nė Kėshill, qė ėshtė diskutuar herė pas here nė kurset e
mėparshme.
|
|
Aftėsia vendimmarrėse e sistemit tė BE |
Faktorin e
fundit kėtu e pėrbėjnė druajtjet e shteteve anėtare dhe tė tė gjithė
aktorėve tė tjerė, si Komisioni apo Parlamenti Evropian, se deri nė
ē'masė do tė mund tė ndikonte zgjerimi nė aftėsinė vendimmarrėse tė
sistemit tė BE. |
[Kreu i faqes]
Faktorėt pėrcaktues tė procesit tė zgjerimit
Kėtu modeli i analizės nė
pėrmbledhjen grafike do tė dukej sikurse e tregon diagrama e mėposhtme.

[Kreu i faqes]
Bazat kontraktuale
Pėrpara se tė hymė nė aplikimin e
modelit pėr fazėn 1, pra pėr kohėn mes kėrkesės sė parė pėr anėtarėsim tė
Britanisė sė Madhe nė vitin 1961 dhe tė ashtuquajturit zgjerim EFTA me Finlandėn,
Austrinė dhe Suedinė nė vitin 1995 le tė pėrmbledhim shkurtimisht rregullat
kontraktore pėr zgjerimin.
|
Marrėveshjet e Romės: Preambula dhe neni 237 |
Ēėshtja e
zgjerimit ėshtė diskutuar nė shumė pjesė tė Marrėveshjeve tė
Romės. Kėshtu
nė preambul bėhet fjalė pėr njė vullnet tė fortė pėr tė hedhur
bazat pėr njė lidhje dhe bashkim gjithnjė e mė tė ngushtė tė
popujve evropianė. Ndėrsa popujve tė tjerė tė Evropės u
drejtohet thirrja pėr tu bashkuar me synimet e pėrshkruara nė
preambul.
Pėrveē kėsaj
nė njė nen tė veēantė, nenin 237, rregullohej procedura pėr
pranimin e anėtarėve tė tjerė.
Nė kėtė mėnyrė secili shtet evropian mund tė bejė kėrkesėn pėr
anėtarėsim. Kėshilli, tė cilit i duhet paraqitur kėrkesa, duhet
tė marrė njė vendim me bazė unanimiteti, pasi tė ketė marrė
edhe pozicionin e Komisionit. Kushtet e pranimit rregullohen me
anė tė njė marrėveshjeje mes shteteve anėtare dhe shtetit
aplikues. Kjo marrėveshje duhet tė ratifikohet nga tė gjitha
shtetet kontraktuese sipas procedurave tė tyre
juridiko-konstitucionale.
|
|
Prej DNjE:
PE duhet tė japė miratimin |
Kjo gjendje
fllestare kontraktore gjithsesi ka pėsuar njė ndryshim shumė tė
madh me rishikimin e parė tė Marrėveshjes, me Dokumentin e
Njėsimit Evropian (DNjE), pasi prej atij momenti ėshtė
detyrimisht i domosdoshėm miratimi i Parlamentit Evropian PE.
|
|
Zhvillimi prej Mastrihtit |
Kjo rregullore
u mor nė Traktatin
e Mastrihtit, konkretisht neni O i Marrėveshjes sė BE, i
cili shfuqizoi nenin 237 tė Marrėveshjes sė Komunitetit Evropian.
Ajo vazhdon tė jetė e vlefshme edhe pas hyrjes nė fuqi tė
Traktatit tė Amsterdamit
tanimė me nenin 49 tė Marrėveshjes sė BE.
Pėrcaktimet e
reja dhe tė shumta plotėsuese nė
Marrėveshjen e Nisės,
veēanėrisht nė tė ashtuquajturin Protokoll mbi zgjerimin e BE, rregullojnė
para sė gjithash pėrbėrjen e organeve si dhe shumicat e
domosdoshme nė njė Bashkim 25- apo 27-vendėsh.
|
|
Bazat kontraktuale nė njė pėrmbledhje
grafike |
Nė pėrmbledhjen
grafike tė mėposhtme prezantohen bazat kontraktore tė zgjerimit tė BE si
mė poshtė vijon:
 |
Nė kėtė mėnyrė siguruam tė gjitha
informacionet e duhura pėr tė realizuar analizėn e njė procesi tė komplikuar
zgjerimi. Ne dėshirojmė tė fillojmė mė njė pėrmbledhje tė shkurtėr tė fazės 1,
tė kohės mes kėrkesės sė parė tė anėtarėsimit nga Britania e Madhe nė vitin 1961
dhe zgjerimit EFTA mė 1995, ku do t'Ju udhėheqė linku vijues.
[Autor: Prof. Dr. Wolfgang Schumann]
[Kreu u
faqes]
|