|




| |
Kursi bazė 4: Institucionet
e sistemit disanivelesh tė BE-sė
|
Vėshtrim pas nė kurset bazė tė
deritanishme |
Nė
kurset bazė tė deritanishme jemi marrė me zhvillimin e procesit tė
integrimit. Kėtu nė fakt bėhej fjalė edhe pėr pėrēimin e fakteve mė tė
nevojshme, por kjo nuk ishte qėllim nė vetvete, dhe i shėrbente
fillimisht identifikimit tė pyetjeve bazė, qė lindin nė kontekstin e
marrjes me BE-nė, dhe, sė dyti, krijimit tė njė pėrshtypjeje lidhur me
faktorėt e mundshėm pėrcaktues dhe modelet e zhvillimit tė procesit tė
integrimit. Si pikė reference do tė doja tė sillja nė kujtesėn Tuaj disa
prej rezultateve tė arrira nė kėtė kontekst. Cilat ishin ēėshtjet
kryesore, ēfarė veēorish tė BE-sė ndeshėm? Ne konstatuam,
|
|
Veēoritė e BE-sė |
-
qė nė
rastin e KEQĒ, KEE, Komunitetit Evropian dhe BE-sė bėhet fjalė pėr
forma tė reja dhe unike tė bashkėpunimit;
-
qė
kėtu vihet re njė bashkėekzistencė shumė e veēantė elementesh
mbikombėtare dhe ndėrqeveritare;
-
qė
ėshtė realizuar njė proces zhvillimi, pėr tu vlerėsuar, nga njė
bashkėpunim i kufizuar sektoral nė njė gjithėpėrfshirės si dhe nga njė
bashkėpunim ndėrshtetėror nė njė mbikombėtar;
-
qė
shumė masa mundėn tė realizoheshin vetėm pas njė vonese kohore, nė njė
pjesė tė tyre deri edhe prej disa dekadash
-
qė
rrethi i shteteve anėtare ėshtė zgjeruar jashtėzakonisht shumė.
|
|
Objekti i Kursit bazė 4 |
Nė kėtė
kurs bazė duam tė merremi mė hollėsisht me strukturėn institucionale tė
BE-sė, duke ndjekur tė njėjtat qėllime, ndaj po fillojmė me dy pikat e
para tė listės, duke analizuar mė nga afėr, se ēfarė pėrbėn konkretisht
risi nė fushėn e institucioneve dhe se ku mund tė identifikohen kėto
elemente mbikombėtare dhe ndėrshtetėrore. Nisur nga kėto ide paraprake
pėr kursin bazė 4 rrjedhin tre qėllime. Ne duhet
|
|
Qėllimet e Kursit bazė 4 |
-
qė, sė
pari, tė krijojmė njė
ide tė pėrgjithshme nė lidhje me karakteristikat
kryesore strukturore tė BE-sė, veēanėrisht rreth atyre
karakteristikave, tė cilat ēojnė nė klasifikimin e saj si organizatė
mbikombėtare, pra si njė organizatė, e cila ndryshon nga marrėdhėniet
thjesht ndėrshteterore apo organizatat klasike.
-
sė
dyti, tė mbajmė parasysh tė gjithė kontekstin dhe kompleksitetin e
ndėrtimit strukturor. Kjo do tė thotė, qė ne nuk duhet tė mbetemi nė
nivelin mbikombėtar, por duhet tė bėjmė objekt tė analizės sonė edhe
shtetet anėtare, dhe nė mbyllje
-
sė
treti, duhet tė analizojmė tė tre kolonat, pra jo vetėm Komunitetin
Evropian, por edhe Politikat e Pėrbashtėta tė Jashme dhe tė Sigurisė
(PPJS) si dhe Bashkėpunimin nė Drejtėsi dhe Punėt e Brendshme, pasi
struktura institucionale dhe "rregullat e lojės" nė kėta tre sektorė
ndryshojnė mes tyre nė njė masė tė konsiderueshme.
|
[Kreu i
faqes]
|
Pėrse pėrfshirja e tė gjitha niveleve? |
Po pėrse duhen analizuar tė gjithė kėta faktorė dhe
nivele, kur vetėm niveli mbikombėtar duket se ėshtė
mjaft i komplikuar? Kėtė na e bėn tė qartė diagrama e
mėposhtme.

Diagrama tregon se si,
nga njėra anė,
aktorėt e nivelit
kombėtar dhe nėnkombėtar janė tė pėrfaqėsuar nė nivel
BE-je dhe mund tė ndikojnė nė vendimmarrje qeveritė
kombėtare pėrfaqėsohen nė Kėshillin e BE dhe nė
Kėshillin Evropian, pra,
nė njė pozicion qendror;
strukturat nėnkombėtare tė qeverisjes nė Komisionin e
rajoneve; shoqatat nė Komisionin
Social-Ekonomik, dhe
krahas kėsaj popullsitė e shteteve anėtare zgjedhin
deputetėt e Parlamentit Evropian.
Nga ana tjetėr mund tė vihet re, qė vendimet e BE,
"ligjet" e tij, kanė efekt tė drejtpėrdrejtė dhe tė
detyrueshėm nė shtetet anėtare njėsoj sikurse ligjet
kombėtare dhe kjo nė njė masė dhe cilėsi gjithnjė e mė
tė konsiderueshme. Mjafton tė sillni ndėrmend faktin, qė
nė vendet e euro-zonės qeveritė e shteteve anėtare i
dorėzuan vetė kompetencat e tyre nė fusėn e politikės
monetare, aq tė rėndėsishme pėr sovranitetin kombėtar!
Me fjalė tė tjera: tre nivelet janė tė ndėrthurura aq
ngushtė me njėri-tjetrin, sa qė detyrimisht ato duhet tė
merren nė shqyrtim dhe tė analizohen bashkarisht dhe nė
ndėrveprim.
Ndaj nė debatin shkencor flitet gjithmonė rreth "Sistemit-BE"
ose "Sistemit-BE disanivelesh".
|
[Kreu i
faqes]
Sė
kėtejmi rrjedh ndarja e mėposhtme e Kursit bazė 4:
|
Struktura BE 1: |
-
Kėtu, nė njė hap tė parė, do tė pėrqendrohemi nė nivelin mbikombėtar
duke parė mė nga afėr institucionet
e veēanta, pėrbėrjen dhe detyrat e tyre, si dhe ndėrveprimin reciprok.
Fillimisht do tė flasim pėr trekėndėshin Komision Kėshill -
Parlament.
|
| Struktura
BE
2: |
- Me
trajtimin e Gjykatės dhe Kėshillit Evropian plotėsojmė kėshtu
panoramėn e nivelit mbikombėtar.
|
| Struktura
BE
3: |
- Nė
njė hap tė dytė do tė bėhet fjalė pėr premisat strukturore mė tė
rėndėsishme dhe faktorė tė tjerė pėrcaktues, me rėndėsi qendrore pėr
politikėn komunitare tė shteteve anėtare, pra pėr nivelin kombėtar.
|
| Struktura
BE
4: |
-
Dhe sė fundmi do ti kushtohemi Kolonės sė Dytė dhe tė Tretė, pra
Politikave tė Pėrbashtėta tė Jashtme dhe tė Sigurisė (PPJS) si dhe
Bashkėpunimit nė Drejtėsi dhe Punėt e Brendshme. Cilat janė organet
kryesore, si bashkėpunojnė ato, si janė ndarė detyrat mes Bashkimit
Evropian dhe shteteve anėtare, cilat janė modalitetet e vendimmarrjes
krahasuar me Komunitetin Evropian si dhe si kufizohen nga njėri tjetri
apo si ndėrthuren me njėri-tjetrin sektorėt e detyrave tė kėtyre dy
kolonave me ato tė Kolonės sė Parė pikėrisht kėto do tė jenė
ēėshtjet kryesore, pėr tė cilat do tė
flasim
nė kėtė kurs.
|
|
Bilanc: |
- Nė
mbyllje do tė provojmė tė pėrmbledhim nė mėnyrė sistematike tiparet
kryesore tė ndėrtimit strukturor tė BE-sė.
|
[Autor: Prof. Dr. Wolfgang
Schumann]
[Kreu i
faqes]
|