|
| |
Kursi bazė
4: Si merren vendimet nė BE?
Struktura institucionale nė
Kollonėn e Dytė: PPJS dhe PESM
Ndarja e pjesės:
|
Hyrje |
Analiza e risisė sė BE
edhe nė strukturėn e tij institucionale ky
ėshtė objektivi kryesor i Kursit bazė 4. Nė kėtė kontekst ne kemi
zbuluar deri mė tani pėrgjatė kėsaj pjese njė numėr tė madh
veēorish: Sillni ndėr mend kėtu pėrbėrjen e institucioneve si atė
tė Kėshillit tė Ministrave, Komisionit apo Parlamentit
Evropian dhe ndėrveprimin e tyre, tė cilat janė unike nė kėtė formė,
apo mendoni pėr mėnyrėn po aq unike tė ndėrtimit tė sistemit
disanivelesh tė BE.
|
|
Shkaqet
|
Nė kėtė kuadėr
ne u ndeshėm edhe me
arsyet pėr kėtė konstrukt karakteristik, tė cilat ishin, nga njėra
anė, pikėrisht njė sėrė detyrimesh funksionale, tė cilat impononin
bashkėpunimin. Nga ana tjetėr janė idetė e ndryshme tė shteteve
anėtare pėr mėnyrėn e organizimit tė kėtij bashkėpunimi
(ndėrshtetėror mbikombėtar). Tė dyja kėto ēuan nė struktura krejt
tė ndryshme institucionale dhe proceduriale nė fusha tė caktuara
politike dhe mbajnė kėshtu pėrgjegjėsinė
kryesore pėr kompleksitetin e sistemit tė BE. |
|
Analiza e Kollonės sė Dytė |
Kėto njohuri tė
fituara deri mė tani ekskluzivisht nga analiza e Kolonės sė
Komunitetit Evropian, duhen plotėsuar tashmė me shqyrtimin e
Kollonės sė Dytė tė Bashkimit Evropian, pikėrisht tė Politikės
sė Pėrbashkėt tė Jashtme dhe tė Sigurisė (PPJS), dhe tė plotėses sė saj,
Politikės Evropiane pėr Sigurinė dhe Mbrojtjen (PESM).
|
|
plotėson panoramėn e strukturės institucionale |
Nė kėtė fushė
bėhet fjalė pėr njė mbėshtetės kryesor tė sovranitetit kombėtar, i
cili sikurse duket, edhe pėr kėtė arsye u pranua brenda kuadrit tė BE
vetėm pas Marrėveshjes sė Maastrihtit pra pas dekadash tė tėra
bashkėpunimi nė Komunitetin Evropian pikėrisht pra jashtė Komunitetit
Evropian dhe me rregulla proceduriale dhe institucionale, qė ishin
shmangie nga Kolona e Komunitetit Evropian. Por pikėrsht pėr kėto arsye
pėrfshirja e Kollonės sė
Dytė nė kėtė
kontekst ėshtė shumė e rėndėsishme dhe e domosdoshme, nė mėnyrė qė tė
pėrftohet njė panoramė e plotė e strukturės institucionale tė BE dhe
e dinamikės sė procesit tė integrimit.
|
[Kreu i
faqes]
|
Fillimet:
BPE |
Nė lidhje me
zhvillimin e Kolonės sė Dytė, Politikėn e Pėrbashkėt tė
Jashtme dhe tė Sigurisė (PPJS), kemi parė tashmė qė nė
Kursin bazė 2 qė me zhvillimin e procesit tė integrimit lindi edhe nevoja e njė
koordinimi mė tė mirė tė ēėshtjeve tė politikės sė jashtme. Njė
marrėveshje e parė nė kėtė kontekst u realizua nė vitin 1970.
Nė tė u pėrcaktua kuadri institucional i mėposhtėm pėr tė
ashtuquajturin Bashkėpunim Politik Evropian.

E rėndėsishme
pėr ne ėshtė tė dimė, qė nė kėtė rast bėhej fjalė pėr njė
bashkėpunim tė pastėr ndėrshtetėror tė shteteve anėtare tė
Komunitetit Evropian, bashkėpunim i ndarė nė mėnyrė strikte nga
Komuniteti, sepse kėtė e kishin kėrkuar shprehimisht disa prej
kėtyre shteteve anėtare, nė veēanti Danimarka dhe Britania e Madhe
me
perspektivat e tyre bazė tė karakterit tė theksuar ndėrqeveritar
kundrejt Komunitetit Evropian. Si modalitet vendimmarrjeje kėtu aplikohet
unanimiteti, njėsoj si nė bashkėpunimin ndėrkombėtar tradicional;
ndėrsa sa pėr pėrmbajtjen kėtu bėhej fjalė pėr njė shkėmbim tė lirė
informacionesh dhe, nėse duhet, pėr njė koordinim
pozicionesh.
Ngjarje tė
tjera tė mėdha dhe tė rėndėsishme ishin Dokumenti i Njėsuar
Evropian (DNjE), i cili lidhi Komunitetin Evropian me Bashkėpunimin Politik
Evropian, si dhe Traktati i Mastrihtit me institucionin e
njė PPJS si njė kolonė e dytė e Bashkimit Evropian. Ne duam tė
shohim tani strukturėn institucionale tė kėsaj kolone tė
dytė.
|
[Kreu i
faqes]
|
PPJS nė Traktatin e Maastriht-it |
Diagrama na
tregon disa zhvillime me rėndėsi tė konsiderueshme, 20 vjet pas
krijimit tė BPE.

Kėtu bėn pjesė
fillimisht njė ndėrthurje e ngushtė me Komunitetin Evropian, e cila
dėshmohet ndėr tė tjera nė pjesėmarrjen e Komisionit si dhe nė
faktin, qė Komiteti Politik, pjese e bashkėpunimit
ndėrshtetėror nė kuadėr tė BPE, nuk ia paraqet mė direkt Kėshillit
tė Ministrave tė Jashtėm punėt e tij, por vetėm nėpėrmjet Komisionit tė
Pėrfaqėsuesve tė Pėrhershėm - njė pjese institucionale tė Kolonės sė
Komunitetit Evropian. Krahas kėsaj ėshtė zgjeruar shumė
konsiderueshėm edhe tėrėsia e instrumenteve operative tė vėna nė
dispozicion (ana e djathtė e diagramės); por nė pėrdorimin e tyre
vazhdon tė mbetet i nevojshėm modaliteti i
unanimitetit.
|
[Kreu i
faqes]
|
Faktorėt pėrcaktues tė strukturės institucionale tė PPJS |
Kjo na sjell drejt pyetjes, qė na ka
shoqėruar gjatė gjithė kompleksit tematik, pikėrisht nė atė
rreth faktorėve qendrorė pėrcaktues tė procesit tė
integrimit, pra tė pėrcaktuesve tė politikės sė
jashtme. Dhe nė kėtė kuadėr, nė gjysmėn e parė tė viteve '90,
vazhdojmė tė shohim forcėn e jashtėzakonshme gjurmėlėnėse tė
faktorėve, qė kanė shoqėruar dhe ndikuar qė nė fillim bashkėpunimin
nė politikėn e jashtme, pikėrisht perspektivat e ndryshme nė lidhje
me sovranitetin kombėtar dhe, sė kėtejmi edhe me organizimin nė
fushėn e politikės sė jashtme si dhe orientimet e veēanta tė
politikės sė jashtme.
Nė fakt ata nuk kanė mundur tė
pengojnė, qė edhe faktorė tė tjerė pėrcaktues, tė lenė gjurmėt e tyre
si pėr shembull ndryshimet e mjedisit ndėrkombėtar dhe sfidat
e reja e tė pashmangshme, qė rrjedhin prej tyre, apo praktika
ndėrkohė dhjetėravjeēare nė politikėn e jashtme tė
pėrbashkėt.
Situata nė shtete tė veēanta anėtare, perspektivat e tyre nė
lidhje me BE dhe me ēėshtjen e sovranitetit shtetėror-kombėtar si
dhe dallimet, qė ekzistojnė nė lidhje me kėtė ēėshtje nė rrethin e
Nėntėshes apo Dymbėdhjetėshes, kanė bėrė qė ndryshimet tė
ishin tė mundura vetėm nė hapa tė vegjėl. Ato kanė
kontribuar, qė rregulloret mė shpesh tė ishin kontradiktore nė
vetvete, mbartnin probleme gjatė zbatimit dhe duhej tė rishikoheshin
herė pas here.
|
|
PPJS nė Traktatin e Amsterdamit |
Kjo duket edhe
nė pėrcaktimet mbi PPJS bėrė nė Marrėveshjen e Amsterdamit, e cila
hyri nė fuqi mė 1 maj 1999. Kėtu shohim angazhimin e njė
"pėrfaqėsuesi tė lartė pėr PPJS" (Javier Solana), i cili mė nė fund
i jep njė fytyrė politikės sė Jashtme Evropiane, dhe atij i
nėnrenditet edhe njė Njėsi pėr Planifikimin e Strategjive dhe pėr
Paralajmėrimin, e cila duhet tė garantojė identifikimin nė kohė tė
zhvillimeve ndėrkombėtare, relevante pėr PPJS, duke ndryshuar nė
kėtė mėnyrė karakterin tejet reaktiv tė politikės sė jashtme
evropiane.

Krahas kėsaj,
procesi i vendimmarrjes u bė mė i lehtė, pasi tanimė abstenimet nuk
mund tė pengonin vendimet; por gjithsesi, njė kalim nė vendimmarje
me shumicė votash, qė nisur nga thelbi i vet, do tė dukej
urgjentisht i nevojshėm, mbetet ende i pamundur pėr vetė arsyet e
pėrmendura mė sipėr. Gjithsesi ėshtė pėr t'u vėnė re, qė - pasi kjo
temė kishte pėrbėrė njė tabu tė ngurtė nė bashkėpunimin mes shteteve
anėtare tė Komunitetit Evropian nė fushėn e politikės sė Jashtme -
tanimė politika e mbrojtjes dhe e sigurisė, edhe pse fillimisht ende
me pak drojė, nis tė luajė njė rol tė rėndėsishėm.
|
[Seitenanfang]
|
PPJS dhe PESM pas Traktatit tė Nisės |
Pikėrisht ky sektor ėshtė zhvilluar me
njė shpejtėsi marramendėse nė vitet 1998-2001 - dhe nė pjesėn mė tė
madhe jashtė rishikimeve tė mėdha tė Amsterdamit dhe Nisės duke ēuar
kėshtu drejt njė Politike Evropiane tė Sigurisė dhe tė Mbrojtjes,
pra duke i krijuar PPJS edhe njė krah ushtarak. Nėse do tė
pėrshkruanim hollėsisht kėtė zhvillim kjo to ta kalonte kuadrin
e vėnė nė dispozicion kėtu dhe, parė edhe nga kėndvėshtrimi i
objektivave tona, nuk do tė ishte i nevojshėm; pėr ne kėtu ėshtė i
rėndėsishėm organizimi institucional i Kolonės sė Dytė dhe sfondit
tė saj.
Dhe ky organizim institucional paraqitet
kėshtu pas Traktatit tė Nisės:

|
|
KPS |
Me Traktatin e Nisės (neni 25)
Komiteti Politik i BEP shndėrrohet nė Komitetin Politik tė Politikave tė Sigurisė
(KPS). Ai merret me tė gjitha aspektet e PPSJ dhe duhet njėkohėsisht
tė veprojė si "motor" i PPSJ dhe PESM. KPS vėzhgon ngjarjet
ndėrkombėtare tė rėndėsishme pėr PPSJ/PESM (funksion analitik), me
qėllim qė nė bazė tė analizave t'i japė rekomandime pėr organizimin
e politikave (pėrgatitje e vendimmarrjes) Kėshillit pėr Ēėshtje tė
Pėrgjithshme (Kėshillit tė Ministrave tė Jashtėm). Mė tej KPS
mbikqyr zbatimin e politikave tė dakorduara (kontrolli i
implementimit) dhe pėrbėn njė pikė lidhėse pėr shkėmbimin e
informacioneve mes institucioneve dhe aktorėve tė ndryshėm, qė
marrin pjesė nė PPSJ/PESM pėrfshi kėtu edhe NATO-n (funksion
ndėrlidhės). Pra ky institucion ka pėsuar njė rritje tė qartė nė vlerėn e
tij pas Traktatit tė
Nisės.
|
|
Komiteti pėr aspektet civile nė menaxhimin e krizave |
Qė prej qershorit 2000 ekziston njė institucion tjetėr civil i PPJS
Komiteti pėr aspektet
civile nė menaxhimin e krizave. Ai pasqyron konceptin e ndryshuar tė sigurisė, duke
trajtuar aspekte tė ndryshme tė parandalimit tė krizave dhe duke
pėrpunuar plane pėr tu bėrė
ballė
krizave nė mėnyrė civile. Ai ia
drejton KPS propozimet e tij. Edhe Komisioni ėshtė i pėrfaqėsuar nė
kėtė komitet. Nė kėtė mėnyrė ėshtė krijuar lidhja mė Kolonėn e
Komunitetit Evropian, ku gjithashtu ekzistojnė potenciale pėr
menaxhimin e krizave. [Kreu
i faqes]
|
|
Institucione tė reja ushtarake |
Nė mbyllje le tė shohim edhe dy
institucionet e reja ushtarake: Komiteti Ushtrak i BE (KUBE) dhe Shtabin Ushtarak tė BE
(ShUBE).

|
|
Komiteti Ushtarak |
Komiteti
Ushtarak pėrfaqėson organin mė tė lartė ushtarak tė Kėshillit dhe
drejton tė gjitha aktivitetet ushtarake. Ai ndėrmerr funksion
kėshillues nė ēėshtje ushtarake pėrkundrejt KPS dhe i jep direktiva
Shtabit Ushtarak. KUBE pėrbėhet nga Shefat e Shtabeve tė
Pėrgjithshėm tė shteteve anėtare. Kryesinė e merr njė Gjeneral katėr
yjesh apo njė admiral, i cili emėrohet nga Kėshilli pėr njė pėr njė
periudhė zyrtare prej tre
vitesh.
|
|
Shtabi Ushtarak |
Shtabi Ushtarak (ShUBE) nė mėnyrė tė ngjashme me KPS realizon
funksione analitike dhe planifikimi nė kuadėr tė pėrmbushjes sė
detyrave tė Petersbergerit. Konkretisht nė kėtė kontekst ai merret
mė paralajmėrimin, vlerėsimin e gjendjes dhe planifikimin
strategjik. Pėr tė pėrmbushur nė mėnyrė efektive kėtė funksion ai
mban lidhje me shtabet kombėtare dhe NATO-n. ShUBE ėshtė ankoruar si
drejtori e pėrgjithshmme pranė Sekretarisė sė Kėshillit dhe ka rreth
100 punonjės. [Kreu
i faqes]
|
|
Struktura institucionale nė Kolonėn e
Dytė: Bilanc |
Pas
prezantimit dhe analizės sė kėsaj tėrėsie ēorientuese institucionesh
tė Kolonės sė Dytė dhe tė ndėrveprimit tė tyre tė komplikuar duhet
sjellė fillimisht edhe njė herė nė kujtesė, se pėr se bėhet fjalė
kėtu. Kėtu duhet dokumentuar e gjithė struktura e veēantė
institucionale e BE, risia e saj, dhe kjo duhet bėrė nė tė gjithė
spektrin, dhe e njėjta gjė vlen edhe pėr Kolonėn e Dytė. Gjithashtu
duhet bėrė e qartė se prej nga vjen kjo risi e komplikuar, e cila nė
fund tė fundit nuk e thjeshton bashkėpunimin, me qėllim qė nė kėtė
mėnyrė tė mėsojmė tė kuptojmė mė mirė procesin e
integrimit.
Dhe nė lidhje
me kėtė duhet konstatuar, qė nė rastin e PPJS dhe tė PESM nė fakt u
ndoq njė rrugė krejtėsisht e ndryshme institucionale, qė nė linjė
kohore karakterizohet nga njė masė e lartė mbikombėtarizmi. Mendoni
vetėm pėr numrin e madh tė fushave tė politikės tė bėra komunitare,
rolin aktiv qė ndėrmarrin nė kėtė kontekst Komisioni dhe Parlamenti
Evropian, apo vendimet aq tė rėndėsishme tė Gjykatės Evropiane, tė
cilat favorizuan shumė elementin mbikombėtar.
Ėshtė e qartė
qė tė gjitha kėto ne nuk i gjejmė nė Kolonėn e Dytė. Nė fakt nga BEP
deri nė Nisė dhe pas saj, ka patur njė zhvillim tė dukshėm nė
drejtim tė zgjerimit tė detyrave si dhe njė institucionalizim dhe
diferencim institucional tė bashkėpunimit. Por ėshtė krejtėsisht e
qartė qė njė hap cilėsor, sikurse ishte ai i politikės monetare, nuk
u realizua. Mė tepėr shihet njė bashkėjetesė e elementeve
ndėrshtetėrore dhe mbikombėtare, ku tė parėt vazhdojnė tė
mbizotėrojnė dukshėm. Sillni ndėr mend vetėm faktin qė vendimmarrja vazhdon
tė realizohet sipas parimit tė unanimitetit.
Arsyeja pėr
kėtė ėshtė fusha e referencės, pikėrisht politika e jashtme, si njė
fushė klasike - pėr tė mos thėnė fusha klasike - e shtetit
kombėtar sovran e lidhur me perspektivat bazė nė lidhje me
organizimin e bashkėpunimit nė BE, perspektiva kėto tė rrėnjosura
thellė nė kulturėn politike tė shteteve tė veēanta anėtare. Kjo nė
fakt nuk mundi tė pengojė, qė detyrime tė mėdha funksionale, sikur
ishte zhvillimi nė ish-Jugosllavi pėrfshirė kėtu edhe luftėn e
Kosovės, tė linin gjurmėt e tyre tė qarta, nė kuptimin e pėrfshirjes
sė politikės sė mbrojtjes. Por nga ana tjetėr bėri qė kjo pėrfshirje
tė merrte formėn e komplikuar dhe tė pasistemuar institucionale, tė
cilėn unė sapo Jua prezantova gjatė kėsaj pjese.
|
|
|
[Autor: Prof. Dr. Wolfgang
Schumann]
[Kreu i
faqes]
|