BE si sistem disanivelesh

Probleme në përcaktimin e nivelit kombëtar

Gjithsesi analiza e nivelit kombëtar lidhet me vështirësi shumë të veçanta, së pari për arsye se është e vështirë të përkufizohet qartë dhe saktë se çfarë përmbledh në fakt "niveli kombëtar", si dhe cilat struktura, cilët aktorë dhe faktorë të tjerë përcaktues të politikës së shteteve anëtare në kuptimin e Bashkimit Evropian duhen përfshirë këtu. Ne nuk duam dhe në fund të fundit nuk duhet të analizojmë sistemin politik të secilit prej 25 shteteve anëtare, por vetëm ato elemente të cilat marrin pjesë në proceset  vendimmarëse të BE dhe në realizimin e politikës së tij.

Së dyti, sepse veç kësaj është e nevojshme, që këta faktorë të sistematizohen në mënyrë të arsyeshme, në mënyrë që, së treti dhe së fundmi, të mund të identifikohen dhe kuptohen edhe ndryshimet kryesore mes vendeve të caktuara në këtë kontekst.
 

[Kreu i faqes]

Faktorë përcaktues të politikës së shteteve anëtare rreth BE (niveli kombëtar) në një vështrim



Faktorë relativisht stabël dhe relativisht të ndryshueshëmn

Diagrama e mëposhtme bën një përpjekje për ta zgjidhur këtë problem në një masë disi të kënaqshme. Për një kategorizimi sistematik të faktorëve përcaktues u bë fillimisht dallimi mes faktorëve relativisht stabël, pra vështirë të ndryshueshëm ose vetëm në perspektiva shumë afatgjata, nga njëra anë, dhe, nga ana tjetër, atyre faktorëve që u nënshtrohen ndryshimeve afatshkurtra. Domethënia analitike e një kategorizimi të tillë, në gjykimin tim, është absolutisht e gjetur. Atëherë cili është qëllimi i kriterit të dytë të kategorizimit, pikërisht atij të specifikave sipas vendeve dhe fushave të politikës?


 

Faktorë specifikë sipas fushave të politikës dhe sipas vendeve

Sillni ndër mend njohuritë tona rreth nivelit mbikombëtar, ku konstatuam se ekziston një masë e madhe diferencimi funksional, pra, dimensioni i fushave të politikës në BE ka një rëndësi të jashtëzakonshme. Së dyti, mendoni për dallimet e konsiderueshme, që vihen re në shtete të veçanta anëtare në fusha të ndryshme. Kështu për shembull marrëdhëniet e aktorëve të politikës bujqësore mund të kenë një pamje krejtësisht të ndryshme nga ato të politikës së mjedisit. Krahas kësaj në politikën bujqësore Ju mund të ndeshni një "ideologji" krejt tjetër, nëse — pavarësisht nga një politikë në përgjithësi e orientuar për nga ekonomia e tregut – pranohen dhe praktikohen nderhyrje masive të shtetit.
 

[Kreu i faqes]

Sfondi analitik i kategorizimit

Por çfarë do të thotë kjo, e parë nga perspektiva e Bashkimit Evropian? Kjo do të thotë, që edhe në ato raste kur faktorët specifikë të vendeve të veçanta dallojnë shumë nga njëri-tjetri, në fusha të caktuara mund të ketë një masë të lartë përputhshmërie, që do ta lehtësonte apo fillimisht do ta mundësonte bashkëpunimin. Si shembull për një masë të lartë përputhshmërie në fusha specifike politike mund të përmendim Politikën e Përbashkët Bujqësore – në kuptimin e pranueshmërisë së ndërhyrjeve masive të shtetit në bujqësi -, e cila pikërisht për këtë arsye u përfshi që në fillim në proceset e bashkëpunimit dhe dëshmon një karakter të mprehtë mbikombëtar. Ndërsa një shembull i mirë për një masë relativisht të lartë dallimesh në fusha specifike politike përbën politika sociale; këtu bashkëpunimi u bë i mundur si duhet vetëm në fund të viteve ’80 dhe vazhdon të dëshmojë një karakter të qartë ndërshtetëror.
 

Faktorë relativisht stabël sipas vendeve

Dhe të vijmë tani te vetë faktorët përcaktues prezantuar më sipër dhe pikërisht në fillim faktorët relativisht stabël, ndarë sipas vendeve specifike, dhe po përmendim dy prej tyre, që kanë të bëjnë drejtpërsëdrejti me Bashkimin Evropian, pikërisht sistemi vendimmarrës dhe përspektivat bazë të Bashkimit Evropian. Përsa i përket sistemit vendimmarrës të Komunitetit Evropian, këtu do të përmendnim si të rëndësishme tre dimensione, në lidhje me të cilat mes shteteve anëtare vihen re ndryshime të konsiderueshme:

• Ndarja e detyrave mes pushtetit ekzekutiv dhe legjislativ. Këtu konstatohet për Francën një ndikim shumë i dobët i parlamentit, ndërsa për Danimarkën një  ndikim tejet i madh i tij. Ndikim ky i fundit, i cili natyrisht, parë nga perspektiva e një popullsie daneze të pozicionuar disi në mënyrë skeptike përkundrejt BE,  mund të ketë pasoja të shumta për politikën dhe zhvillimin e BE në tërësi, veçanërisht nëse do të duhet të vendoset unanimisht.

• Dimensioni i koordinimit të Politikës së Komunitetit Evropian. Në këtë kontekst  prezantonin Franca, me koordinimin e saj tepër të ngurtë dhe të centralizuar të të të gjitha aktiviteteve politike të Komunitetit, dhe Gjermania, me një masë të lartë autonomie të ministrive të veçanta dhe, për më tepër,  fragmentimin përmes rendit federal, dy ekstreme të kundërta. Gjithsesi vitet e fundit vihet re një tendencë e përgjithshme për t'u larguar nga koordinimi gjithëpërfshirës  në drejtim të një pavarësie më të madhe të aktorëve, që veprojnë në fusha të veçanta të politikës, e cila bën që politika e BE të humbasë gjithnjë e më shumë karakterin e "politikës së jashtme".

• Raporti i nivelit kombëtar dhe nivelit mbikombëtar. Se sa i rëndësishëm është ky aspekt, këtë e tregon shembulli i situatës në Gjermani me rendin e saj federal, në kuadër të të cilit Landet Federale, që prej Marrëveshjes së Maastrihtit, dhe, si pasojë e saj, që prej marrjes në Kushtetutën Gjermane të nenit 23, kanë mundur të ndikojnë fuqishëm politikën e Komunitetit Evropian. Edhe këtu dëshmohet një ndryshim themelor me politikën e jashtme normale.
   

[Kreu i faqes]

Perspektiva të ndryshme në lidhje me BE

Se sa të ndryshme mund të jenë perspektivat bazë, pra opinionet në lidhje me organizimin institucional të bashkëpunimit në Komunitetin Evropian referuar raportit të vazhdueshëm mes elementeve karakteristike të mbikombëtarizmit dhe të ndërshtetësisë, kjo mund të bëhet e qartë përmes shembullit të krahasimit të  Britanisë së Madhe dhe Danimarkës nga njëra anë, dhe Gjermanisë dhe Italisë nga ana tjetër. Këto ndryshime luajnë natyrisht një rol shumë të rëndësishëm në rast çështjesh thelbësore dhe rishikimesh të marrëveshjes, dhe, sikurse shpjeguam në kursin bazë 3 , janë shtuar edhe më shumë që prej zgjerimit lindor të BE me 10 shtete të tjera anëtare.
 

Faktorë të tjerë relativisht stabël sipas vendeve

Kaq në lidhje me disa prej faktorëve më të rëndësishëm  relativisht stabël, në përputhje me specifikat e vendeve. Unë nuk do të doja të përmendja këtu shumë hollësisht karakteristikat e përgjithshme të sistemit  të shteteve anëtare. Këtu bëjnë pjesë ndër të tjera përcaktimet juridiko-konstitucionale, strukturat dhe kuadri institucional, kultura politike si dhe orientimet e rendit politik. Me rëndësi janë këtu dallimet përkatëse mes shteteve anëtare dhe pasojat që lidhen me to. Në këtë kontekst është gjithashtu i rëndësishëm konstatimi, që në rrjedhën e bashkëpunimit dallimet pjesërisht shumë të mëdha, të themi në lidhje me çështje të rendit publik, janë zvogëluar, gjë që ka çuar në një proces afrimi, duke bërë të mundur një projekt të tillë sikurse ishte Bashkimi Monetar.
 

Faktorë relativisht stabël sipas fushave

Edhe në lidhje me faktorët relativisht stabël ndarë sipas fushave të caktuara do të doja të flisja shkurtimisht. Kërkimet Shkencore Krahasuese mbi Sistemet në vitet e fundit janë marrë në mënyrë intensive me marrëdhëniet mes aktorëve në fusha të veçanta politike, me rrjetet Policy, dhe kanë konstatuar, që këto e ndikojnë në mënyrë të konsiderueshme në prodhimtarinë politike në fushën e tyre – pra edhe politikën referuar BE. Kjo është provuar në mënyrë mbresëlënëse në një studim rreth politikës mjedisore të BE. Nësë në një fushë të caktuar politike arrin të krijohet një politikë komunitare, deri në ç’masë është e mundur kjo dhe cila do të ishte pamja e saj konkrete, këto varen shumë nga përputhshmëria e rrjeteve Poicy në shtetet anëtare.

Ideologjitë sipas fushave specifike — pra idetë bazë, se cila duhet të jetë politikë në një fushë të caktuar, janë të rëndësishme, nëse përputhja e tyre, krahasuar sipas shteteve anëtare, mund të krijojë pika reference për një bashkëpunim, si dhe të bëjë të mundur këtë të fundit, megjithë dallimet e mëdha në faktorët specifike sipas vendeve, sikurse janë për shembull perspektivat bazë përkundrejt Komunitetit Evropian. Këtu do të përmendnim si shembuj politikën agrare, por edhe Tregun e Brendshëm, ku Britania e Madhe, megjithë heqjen e padëshiruar të unanimitetit ishte e gatshme të bashkëpunonte, pasi ideologjia e projektit – ekonomi e lirë tregu dhe konkurrencë e lirë në përgjithësi dhe liberalizim në veçanti -  përputhej me perspektivat britanike.
 

Faktorë relativisht të ndryshueshëm

Dhe kështu kemi mbërritur së fundmi te faktorët relativisht të ndryshueshëm. Ata vështirë se kanë nëvojë për shpjegime të mëtejshme. Fakti që qeveritë mund të kenë ide të ndryshme në lidhje me politikën evropiane, që ato reagojnë ndaj situatave dhe opinioneve aktuale, dhe, që kjo ndikon politikën e Komunitetit përmes ndërthurjes së niveleve të ndryshme dhe modaliteteve të vendimmarjes, këtë e kanë treguar bindshëm ndërrimet e qeverive në Britaninë e Madhe, Francë apo Gjermani gjatë gjysmës së dytë të viteve ’90