|
| |
Kursi bazė 4:
Si merren vendimet nė BE?
Struktura institucionale nė nivel mbikombėtar
(II)
Gjykata Evropiane
|
Detyrat dhe kompetencat |
Edhe Gjykata Evropiane
(GjE) sikurse Parlamenti Evropian (PE) mbart njė cilėsim tė njohur
tashmė nė kontekstin e shtetit
kombėtar. Pėrveē kėsaj, duke iu
referuar pushtetit gjyqėsor ngarkuar asaj, ajo i ėshtė pėrmbajtur
ndarjes sė pushteteve sikurse njihet nė sistemet
liberal-demokratike. Ajo ėshtė pėrgjegjėse pėr
respektimin e tė drejtės
komunitare. Nė kompetencat e saj bėjnė pjesė
mosmarrėveshjet juridike mes shteteve anėtare, kontradiktat mes
Bashkimit Evropian dhe shteteve anėtare, mes organeve dhe
institucioneve tė Bashkimit Evropian si dhe mes individėve dhe
Bashkimit Evropian. Krahas kėsaj, gjykatės tė sistemeve
kombėtare mund ti drejtohen Gjykatės Evropiane nė raste problemesh
interpretative lidhur me tė drejtėn komunitare, probleme kėto,
qė mund tė lindin nė kuadėr tė njė procesi gjyqėsor pėrpara njė
gjykate kombėtare.
Nė diagramė mund tė
shihni, qė krahas Gjykatės ekziston edhe njė Gjykatė e ashtuquajtur
e Shkallės sė Parė. Kjo e fundit u krijua mė 1989 pėr tė lehtėsuar
disi punėn e Gjykatės Evropiane. Nė fushėn e saj tė
kompetencave bėjnė pjesė ndėr tė tjera paditė direkte tė qytetarėve
dhe sipėrmarrjeve kundėr veprimeve apo shkeljes sė procedurave nga
ana e organeve tė BE si dhe padi pėr zhdėmtime ngritur kundėr
BE.

|
|
|
Ndėrmjetėsia e GjE
mund tė kėrkohet nė dy mėnyra. Sė pari pėrmes tė ashtuquajturave
procedura preliminare, gjatė tė cilave gjykatat kombėtare kėrkojnė
interpretimin e aspekteve tė caktuara tė sė drejtės
komunitare, interpretim, qė atyre u nevojitet pėr tė marrė vendime
nė lidhje me ēėshtjet qė janė duke trajtuar, dhe, sė dyti, pėrmes
padish direkte. |
|
Ndikim i jashtėzakonshėm i GjE nė zhvillimin e BE |
Ndikimi i saj i
vėrtetė duket vetėm atėherė, kur shohim veprimtarinė e saj nė fusha
tė veēanta. Ajo ka ndikuar nė njė masė shumė tė madhe kuadrin
kushtetuto-ligjor nė drejtim tė mbikombėtarizmit dhe ndėr tė tjera
ka realizuar edhe parimin e veprimit tė pandėrmjetėsuar dhe tė
drejtpėrdrejtė tė sė drejtės komunitare pra, pėr secilin qytetar
tė Komunitetit Evropian pa ndėrmjetėsimin e shteteve anėtare si
dhe parimin e pėrparėsisė tė sė drejtės komunitare ndaj asaj
kombėtare.
Por kjo Gjykatė ka
lėnė gjurmėt e saj pjesėrisht tė thella dhe tė shumta edhe nė
politikėn materiale duke realizuar, pėr
shembull, me anė tė njė vendimi
unik parimin e njohjes reciproke tė standarteve tė shteteve anėtare,
qė zėvendėsoi harmonizimin e mundimshėm dhe tė zgjatur nė kohė tė
normave dhe standardeve, duke krijuar kėshtu njė ndėr kushtet mė tė
rėndėsishme pėr projektin e Tregut tė Brendshėm. Njė ndėr arsyet mė
tė rėndėsishme tė arritjes sė kėtij ndikimi tė madh tė GjE ishte
fakti, qė ajo ia doli mbanė, qė me anė tė njė strategjie tė
mirėorientuar dhe shumė inteligjente tė pėrfshinte nė jurisdiksionin
e Komunitetit Evropian edhe gjykata kombėtare.
|
|
Konkluzion dhe vlerėsim |
Nėse do tė bėnim njė
vlerėsim, do tė konstatonim, se GjE, krahasuar qoftė edhe me
Gjykata Kushtetuese Kombėtare me shumė ndikim, sikurse janė Supreme
Court (Gjykata e Lartė) nė SHBA apo Bundesverfassungsgericht
(Gjykata Kushtetuese) nė Gjermani, ka mė shumė rėndėsi duke i dhėnė
procesit tė integrimit impulse vendimtare. Roli i saj si dhe rendi
juridik, pėr ndėrtimin e tė cilit ajo ka dhėnė njė kontribut
thelbėsor, bėjnė pjesė padyshim nė treguesit mė tė shkėlqyer tė
"mbikombėtarizimit" tė Komunitetit Evropian, ēka e dallon atė
thelbėsisht nga tė gjitha Organizatat e
tjera Ndėrkombėtare.
|
[Kreu i
faqes]
Kėshilli Evropian
|
Kėshilli Evropian nė njė
vėshtrim |
Nė rastin
e Kėshillit Evropian bėhet fjalė pėr njė organ, i cili ngrihet mbi tre
kolona, i lidh dhe alternon ato me njėra-tjetrėn dhe merr pėrsipėr
realizimin e detyrave tė njė rėndėsie qendrore. Edhe kėtu do tė ishte me
vlerė qė fillimisht tė vėshtronit diagramėn e mėposhtme.

|
|
Zhvillimi
Samiti i Kryetarėve tė qeverive dhe shteteve
|
Ndėrsa Kėshilli i Ministrave
ishte ankoruar qė nė fillim nė marrėveshje, Kėshilli Evropian jo. Ai
u krijua gjatė samiteve tė kryetarėve tė shteteve dhe qeverive tė
Komunitetit, zhvilluar qė prej vitit
1969. Fillimisht kėto takime nuk zhvilloheshin periodikisht; por me
vendim tė Konferencės sė nivelit tė lartė nė Paris 1974 ato u
konstituuan nė njė institucion tė pėrhershėm, si Kėshill Evropian,
por gjithsesi jo i ankoruar nė
Marrėveshjen e Komunitetit.
Kėshilli Evropian
trajtonte tema tė rėndėsishme tė Komunitetit, por para sė gjithash edhe
me ato tė tė ashtuquajturit Bashkėpunim Politik Evropian (BPE), i cili
ishte institucionalizuar qė prej vitit 1970 mbi baza ndėrshtetėrore,
dhe, mė anė tė tė cilit synohej koordinimi nė fushėn e politikės sė
jashtme. Si pasojė e pėrbėrjes sė tij edhe pse i paparashikuar nė
Marrėveshje ai u shndėrrua nė organin mė tė lartė vendimmarrės.
|
|
Pėrcaktim i linjave
drejtuese pėr zhvillimin e Bashkimit Evropian |
Gjithsesi njė
pėrcaktim mė i saktė i rolit tė tij u arrit vetėm me Dokumentin e
Njėsuar Evropian
(DNjE) 1986/87. Mė pas vijoi Traktati i Maastrihtit
mbi Bashkimin Evropian, e cila e konfirmoi atė nė funksionin e tij, pėr
tė ēuar pėrpara nė tėrėsi procesin e bashkimit evropian dhe tė
pėrcaktojė sektorėt e ndryshėm nė kėtė kontekst. Kėshtu neni D i
Marrėveshjes mbi Bashkimin Evropian thotė: "Kėshilli Evropian i
jep Unionit impulset e nevojshme pėr zhvillimin e tij dhe pėrcakton
objektivat e pėrgjithshme pėr kėtė zhvillim."
Kjo vlen para
sė gjithash pėr linjat kryesore tė Politikave tė Pėrbashkėta tė Jashtme
dhe tė Sigurisė, lidhur me tė cilat Traktati i Amsterdamit parashikon
deri edhe njė kompetencė urdhėresash
pėrkundrejt Bashkimit Evropian Perėndimor (BEP). Krahas
kėsaj, Kėshilli Evropian do
tė ndihmojė nė rastet kur Ministrat e njė fushe tė caktuar nė
Kėshillin e Ministrave nuk do tė mund tė bien dakord me njėri
tjetrin si dhe atėherė kur janė tė nevojshme marrėveshje dhe "paketa
dakordimi" mes sektorėve tė ndryshme tė politikės.
|
|
Konkluzion |
Kėshilli i Evropės, si
institucioni, qė reflekton nė miniaturė komponentin ndėrshtetėror tė
Bashkimit Evropian, ėshtė bėrė nė rrjedhėn e dekadave tė fundit
padyshim gjithnjė e mė i rėndėsishėm. Dhe ndikimi i tij u rrit edhe
mė shumė me hyrjen nė skenė tė kushtetutės sė re, e cila fillimisht
dėshtoi pas rezultateve negative tė votimeve nė referendumet e
Francės dhe Hollandės. Por edhe qė, duke u nisur
nga e gjithė kjo, tė deduktosh njė tendencė ndėrshtetėrore tė BE,
do tė ishte diēka e gabuar.
Informacionet rreth
Gjykatės Evropiane, por nė veēanti pėrmbledhja e zhvillimit tė
procesit tė integrimit nė
Kursin bazė 3 e kanė bėrė shumė mė
tė qartė faktin, se nė tė njėjtėn kohė ka patur tendenca tė
mirėfillta qė shkonin nė drejtim tė mbikombėtarizimit. Dhe kjo
njėkohshmėri zhvillimesh tė kundėrta e ka gjetur shprehjen e saj
edhe nė mėnyrėn e ndėrtimit tė strukturės sė komplikuar
institucionale, unike nė llojin e vet.
Nisur nga objektivat e
pėrcaktuar nė fillim tė kompleksit tematik, nė
diskutimin rreth institucioneve nė nivelin e BE u pėrqendruam nė
pesė organet mė tė rėndėsishme. Informacione bazė lidhur me
institucionet e nivelit mbikombėtar, pėrmendur mė sipėr, do tė gjeni
nė internet, pėr shembull pėr tė pėrmendur vetėm njėrin nga shumė
burime tė mundshme - nė Portalin
e Bashkimit Evropian.
|
|
|
[Autor: Prof. Dr. Wolfgang Schumann]
[Kreu i
faqes]
|