Struktura BE 2
Lart Struktura BE 1 Struktura BE 2 Struktura BE 3 Struktura BE 4 Bilanc

 

 





 

Bashkimi Evropian

Kursi bazė 4: Si merren vendimet nė BE?

Struktura institucionale nė nivel mbikombėtar  (II)

Ndarja e pjesės


Gjykata Evropiane


Detyrat dhe kompetencat

Edhe Gjykata Evropiane (GjE) sikurse Parlamenti Evropian (PE) mbart njė cilėsim tė njohur tashmė nė kontekstin e  shtetit  kombėtar. Pėrveē kėsaj, duke iu referuar pushtetit gjyqėsor ngarkuar asaj, ajo i ėshtė pėrmbajtur ndarjes sė pushteteve sikurse njihet nė sistemet liberal-demokratike. Ajo ėshtė pėrgjegjėse pėr respektimin e tė drejtės komunitare. Nė kompetencat e saj bėjnė pjesė mosmarrėveshjet juridike mes shteteve anėtare, kontradiktat mes Bashkimit Evropian dhe shteteve anėtare, mes organeve dhe institucioneve tė Bashkimit Evropian si dhe mes individėve dhe Bashkimit Evropian. Krahas kėsaj, gjykatės tė sistemeve kombėtare mund t’i drejtohen Gjykatės Evropiane nė raste problemesh interpretative  lidhur me tė drejtėn komunitare, probleme kėto, qė mund tė lindin nė kuadėr tė njė procesi gjyqėsor pėrpara njė gjykate kombėtare.

Nė diagramė mund tė shihni, qė krahas Gjykatės ekziston edhe njė Gjykatė e ashtuquajtur e Shkallės sė Parė. Kjo e fundit u krijua mė 1989 pėr tė lehtėsuar disi punėn e Gjykatės Evropiane. Nė fushėn e saj tė kompetencave bėjnė pjesė ndėr tė tjera paditė direkte tė qytetarėve dhe sipėrmarrjeve kundėr veprimeve apo shkeljes sė procedurave nga ana e organeve tė BE si dhe padi pėr zhdėmtime ngritur kundėr BE.


 

 


Ndėrmjetėsia e GjE mund tė kėrkohet nė dy mėnyra. Sė pari pėrmes tė ashtuquajturave procedura preliminare, gjatė tė cilave gjykatat kombėtare kėrkojnė interpretimin  e aspekteve tė caktuara tė sė drejtės komunitare, interpretim, qė atyre u nevojitet pėr tė marrė vendime nė lidhje me ēėshtjet qė janė duke trajtuar, dhe, sė dyti, pėrmes padish direkte.



Ndikim i jashtėzakonshėm i GjE nė zhvillimin e BE


Ndikimi i saj i vėrtetė duket vetėm atėherė, kur shohim veprimtarinė e saj nė fusha tė veēanta. Ajo ka ndikuar nė njė masė shumė tė madhe kuadrin kushtetuto-ligjor nė drejtim tė mbikombėtarizmit dhe ndėr tė tjera ka realizuar edhe parimin e veprimit tė pandėrmjetėsuar dhe tė drejtpėrdrejtė tė sė drejtės komunitare – pra, pėr secilin qytetar tė Komunitetit Evropian pa ndėrmjetėsimin e shteteve anėtare – si dhe parimin e pėrparėsisė tė sė drejtės komunitare ndaj asaj kombėtare.

Por kjo Gjykatė ka lėnė gjurmėt e saj pjesėrisht tė thella dhe tė shumta edhe nė politikėn materiale duke realizuar, pėr shembull, me anė tė njė vendimi unik parimin e njohjes reciproke tė standarteve tė shteteve anėtare, qė zėvendėsoi harmonizimin e mundimshėm dhe tė zgjatur nė kohė tė normave dhe standardeve, duke krijuar kėshtu njė ndėr kushtet mė tė rėndėsishme pėr projektin e Tregut tė Brendshėm. Njė ndėr arsyet mė tė rėndėsishme tė arritjes sė kėtij ndikimi tė madh tė GjE ishte fakti, qė ajo ia doli mbanė, qė me anė tė njė strategjie tė mirėorientuar dhe shumė inteligjente tė pėrfshinte nė jurisdiksionin e Komunitetit Evropian edhe gjykata kombėtare.



Konkluzion dhe vlerėsim


Nėse do tė bėnim njė vlerėsim, do tė konstatonim, se GjE, krahasuar qoftė edhe me Gjykata Kushtetuese Kombėtare me shumė ndikim, sikurse janė Supreme Court (Gjykata e Lartė) nė SHBA apo Bundesverfassungsgericht (Gjykata Kushtetuese) nė Gjermani, ka mė shumė rėndėsi duke i dhėnė procesit tė integrimit impulse vendimtare. Roli i saj si dhe rendi juridik, pėr ndėrtimin e tė cilit ajo ka dhėnė njė kontribut thelbėsor, bėjnė pjesė padyshim nė treguesit mė tė shkėlqyer tė "mbikombėtarizimit" tė Komunitetit Evropian, ēka e dallon atė thelbėsisht nga tė gjitha Organizatat e tjera Ndėrkombėtare.

[Kreu i faqes]


Kėshilli Evropian


Kėshilli Evropian nė njė vėshtrim

rastin e Kėshillit Evropian bėhet fjalė pėr njė organ, i cili ngrihet mbi tre kolona, i lidh dhe alternon ato me njėra-tjetrėn dhe merr pėrsipėr realizimin e detyrave tė njė rėndėsie qendrore. Edhe kėtu do tė ishte me vlerė qė fillimisht tė vėshtronit diagramėn e mėposhtme.


 



Zhvillimi

Samiti i Kryetarėve tė qeverive dhe shteteve

 


Ndėrsa Kėshilli i Ministrave ishte ankoruar qė nė fillim nė marrėveshje, Kėshilli Evropian jo. Ai u krijua gjatė samiteve tė kryetarėve tė shteteve dhe qeverive tė Komunitetit, zhvilluar qė prej vitit 1969. Fillimisht kėto takime nuk zhvilloheshin periodikisht; por me vendim tė Konferencės sė nivelit tė lartė nė Paris 1974 ato u konstituuan nė njė institucion tė pėrhershėm, si Kėshill Evropian, por gjithsesi jo i ankoruar nė Marrėveshjen e Komunitetit.

Kėshilli Evropian trajtonte tema tė rėndėsishme tė Komunitetit, por para sė gjithash edhe me ato tė tė ashtuquajturit Bashkėpunim Politik Evropian (BPE), i cili ishte institucionalizuar qė prej vitit 1970 mbi baza ndėrshtetėrore, dhe, mė anė tė tė cilit synohej koordinimi nė fushėn e politikės sė jashtme. Si pasojė e pėrbėrjes sė tij – edhe pse i paparashikuar nė Marrėveshje – ai u shndėrrua nė organin mė tė lartė vendimmarrės.



Pėrcaktim i linjave drejtuese pėr zhvillimin e Bashkimit Evropian


Gjithsesi njė pėrcaktim mė i saktė i rolit tė tij u arrit vetėm me Dokumentin e Njėsuar Evropian (DNjE) 1986/87. Mė pas vijoi Traktati i Maastrihtit mbi Bashkimin Evropian, e cila e konfirmoi atė nė funksionin e tij, pėr tė ēuar pėrpara nė tėrėsi procesin e bashkimit evropian dhe tė pėrcaktojė sektorėt e ndryshėm nė kėtė kontekst. Kėshtu neni D i Marrėveshjes mbi Bashkimin Evropian thotė: "Kėshilli  Evropian i jep Unionit impulset e nevojshme pėr zhvillimin e tij dhe pėrcakton objektivat e pėrgjithshme pėr kėtė zhvillim."

Kjo vlen para sė gjithash pėr linjat kryesore tė Politikave tė Pėrbashkėta tė Jashtme dhe tė Sigurisė, lidhur me tė cilat Traktati i Amsterdamit parashikon deri edhe njė kompetencė urdhėresash  pėrkundrejt Bashkimit Evropian Perėndimor (BEP). Krahas kėsaj, Kėshilli Evropian do tė ndihmojė nė rastet kur Ministrat e njė fushe tė caktuar nė Kėshillin e Ministrave nuk do tė mund tė bien dakord me njėri tjetrin si dhe atėherė kur janė tė nevojshme marrėveshje dhe "paketa dakordimi" mes sektorėve tė ndryshme tė politikės.



Konkluzion


Kėshilli i Evropės, si institucioni, qė reflekton nė miniaturė komponentin ndėrshtetėror tė Bashkimit Evropian, ėshtė bėrė nė rrjedhėn e dekadave tė fundit padyshim gjithnjė e mė i rėndėsishėm. Dhe ndikimi i tij u rrit edhe mė shumė me hyrjen nė skenė tė kushtetutės sė re, e cila fillimisht dėshtoi pas rezultateve negative tė votimeve nė referendumet e Francės dhe Hollandės. Por edhe qė, duke u nisur nga e gjithė kjo, tė deduktosh njė tendencė ndėrshtetėrore tė BE, do tė ishte diēka e gabuar.

Informacionet rreth Gjykatės Evropiane, por nė veēanti pėrmbledhja e zhvillimit tė procesit tė integrimit nė Kursin bazė 3 e kanė bėrė shumė mė tė qartė faktin, se nė tė njėjtėn kohė ka patur tendenca tė mirėfillta qė shkonin nė drejtim tė mbikombėtarizimit. Dhe kjo njėkohshmėri zhvillimesh tė kundėrta e ka gjetur shprehjen e saj edhe nė mėnyrėn e ndėrtimit tė strukturės sė komplikuar institucionale, unike nė llojin e vet.

Nisur nga objektivat e pėrcaktuar nė fillim tė kompleksit tematik, nė diskutimin rreth institucioneve nė nivelin e BE u pėrqendruam nė pesė organet mė tė rėndėsishme. Informacione bazė lidhur me institucionet e nivelit mbikombėtar, pėrmendur mė sipėr, do tė gjeni nė internet, pėr shembull – pėr tė pėrmendur vetėm njėrin nga shumė burime tė mundshme - Portalin e Bashkimit Evropian.
 

 



... shko mė tej te Struktura BE 3: Niveli kombėtar ...

[Autor: Prof. Dr. Wolfgang Schumann]

[Kreu i faqes]
 

Temat Tė drejtat e njeriut  I  Modele  I  Demokracia  I  Partitė  I  Evropa  I  Globalizimi  I  Kombet e Bashkuara  I  Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e edukimit    II    Metodat

     
 

Kjo ofertė onlinė pėr edukim politik ėshtė zhvilluar nga  agora-wissen Shoqėria e Shtutgartit pėr Pėrēim Dijesh pėrmes mediave tė reja dhe edukimit politik (GbR). Nė rast pyetjesh apo vėrejtjesh drejtohuni, Ju lutemi, te ne. Organizatė zbatuese e Programit tė Edukimit D@dalos ėshtė Shoqata Pharos Stuttgart/Sarajevo.