Struktura BE 1
Lart Struktura BE 1 Struktura BE 2 Struktura BE 3 Struktura BE 4 Bilanc

 

 





 

Bashkimi Evropian

Kursi bazė 4: Si merren vendimet nė BE?

Struktura institucionale nė nivel mbikombėtar (I)

Ndarja e pjesės


 Vėshtrim pėrmbledhės

Pėrpara se tė marrim nė shqyrtim secilin prej organeve  le tė hedhim paraprakisht  - duke e shprehur nė gjuhėn e filmit - njė vėshtrim nga "totali" mbi mbarė strukturėn e institucioneve, duke marrė pėr ndihmė diagramėn e mėposhtme.



Karakteristika, qė tė bie mė shumė nė sy nė tėrėsinė e aktorėve tė nivelit mbikombėtar dhe njė dallim shumė i rėndėsishėm me sistemet politike kombėtare ėshtė padyshim fakti, qė vendimet merren nė pjesėn dėrrmuese tė tyre nga njė organ i pėrbėrė nga pėrfaqėsues tė qeverive tė shteteve anėtare, Kėshillit tė Bashkimit Evropian (ose Kėshillit tė Ministrave). Dhe pikėrisht me tė do tė fillonim.

[Kreu i faqes]


Kėshilli i Bashkimit Evropian


organ qendror vendimmarrės

Nė rastin e Kėshillit tė Ministrave bėhet fjalė pėr organin qendror vendimmarrės tė Komunitetit Evropian. Me propozim tė Komisionit dhe pjesėmarrjen e Parlamentit Evropian ai vendos ligjet e Komunitetit. Ky ka qenė procesi bazė vendimmarrės i Komuniteit qė nė fillimet e tij. Ajo, qė ka ndryshuar, ėshtė pesha dhe rėndėsia relative e tre organeve pjesėmarrėse. Kėshilli mblidhet me pėrbėrje tė ndryshme nė varėsi nga fusha politike nė diskutim, pėr shembull si Kėshill i Ministrave tė Bujqėsisė, Kėshill i Ministrave tė Mjedisit etj. Pėrveē kėsaj nė ēdo seancė ėshtė i pranishėm edhe anėtari pėrkatės i Komisionit.



Baza e Kėshillit tė BE


Komisioni i Pėrfaqėsuesve tė Pėrhershėm


Pėr shumė ministra tė shteteve anėtare puna nė kuadėr tė Kėshillit pėrbėn njė pjesė tė konsiderueshme tė detyrave. Meqenėse ata mund tė jenė nė Bruksel vetėm pėr pak kohė, kanė nevojė pėr mbėshtetje.

Pėr kėtė ėshtė shumė i rėndėsishėm Komisioni i Pėrfaqėsuesve tė Pėrhershėm, me seli nė Bruksel (COREPER), i cili pėrbėhet nga Pėrfaqėsuesit e Pėrhershėm tė shteteve anėtare nė Bruksel si dhe nga zėvendėsit e tyre dhe mblidhet njė herė nė javė. Ky Komision mbikqyr dhe koordinon edhe punėn e rreth 250 komisioneve dhe grupeve tė punės, tė cilat pėrbėhen nga nėpunės tė shteteve anėtare dhe pėrgatisin nė nivel teknik dosjet, qė u paraqiten COREPER dhe Kėshillit. COREPER merr pėrsipėr pjesėn mė tė rėndėsishme tė punės pėrgatitore tė procesit vendimmarrės nė tė gjitha ēėshtjet e pėrmbajtjes.



Sekretaria e Kėshillit


Sekretaria e Kėshillit pėrmbledh rreth 2500 punonjės nė 6 departamente. Detyrat e saj janė nė rradhė tė parė tė natyrės administrative, qė do tė thotė se kėtu realizohen procese tė tilla si pėrgatitja e axhendės sė punės, hartimi i raporteve, shėrbimi i pėrkthimit, verifikimi i ēėshtjeve ligjore etj. Diagrama mė poshtė bėn tė qartė strukturėn e Kėshillit.
 


Kėshilli i BE nė njė vėshtrim


 



Modaliteti i vendimmarrjes


Sipas Kompromisit tė Luksemburgut vendimet fillimisht u morėn kryesisht nė mėnyrė unanime.
Por qė prej mesit tė viteve ’80, dhe para sė gjithash qė prej Marrėveshjes sė Maastrihtit dhe asaj tė Amsterdamit filloi tė aplikohet shumica e kualifikuar si modalitet vendimmarrjeje.  Marrėveshja e Lisbonės parashikon, qė qė prej vitit 2014 (me njė periudhė tranzicioni deri nė vitin 2017) vendimet  tė merren me shumicė tė dyfishtė. Pėr vendimmarrjen me shumicė tė cilėsuar kėrkohen 55% e shtetevė anėtare tė Kėshillit, tė cilėt nė tė njėjtėn kohė duhet tė pėrfaqėsojnė 65% tė Popullsisė.



Diferencimi funksional


Si tipar tjetėr i rėndėsishėm i kėtij organi qendror vlen tė pėrmendet fakti, qė puna e tij qė prej themelimit te Komunitetit Evropian pėr Ekonominė ėshtė kristalizuar nė mėnyrė tė vazhdueshme.  Me kėtė duam tė themi, qė fushat e veēanta politike, qė mbulonin kėshilla tė ndryshėm tė pjesshėm, kanė krjuar gjithmonė e mė shumė njė ekzistencė tė tyren tė mirėpėrcaktuar dhe tė pavarur, dhe kjo, para sė gjithash, pėr dy arsye:

bullet

Nė nivelin e  shteteve anėtare ka gjithnjė e mė pak koordinim dhe po kėshtu gjithnjė e mė pak njė pozicion gjerman, italian apo britanik. Ky ėshtė ndėr tė tjera njė tregues domethėnės i faktit, se sa shumė politika e shteteve tė veēanta anėtare pėrkundrejt BE e ka humbur karakterin e vet si "Politikė e Jashtme".

bullet

Sė dyti, me kalimin nė shumicėn e kualifikuar ėshtė bėrė gjithnjė  e mė pak e domosdoshme gjetja e dakordeve tė mėdha, pėrfshirės tė disa fushave politike, tė tipit package deals

Njė pasojė shumė e rėndėsishme e kėtij zhvillimi ėshtė qė nė plan tė parė dalin elemente specifike tė fushave politike dhe jo ai i shtetit anėtar. Kjo do tė thotė, qė linja e ndarjes shkon tanimė pėrmes fushavė tė veēanta dhe gjithnjė e mė pak mes shteteve anėtare. Dhe kėtu mund tė shihet edhe njė tregues tjetėr i karakterit tė veēantė, pikėrisht jo mė vetėm ndėrshtetėror tė bashkėpunimit nė BE.

[Kreu i faqes]


Komisioni Evropian


Komisioni nė njė vėshtrim

Kemi mbėrritur kėshtu te Komisioni – edhe ky pa njė shembull tė krahasueshėm si nė politikėn ndėrkombėtare si nė atė kombėtare – i  cili ėshė i pari organ vėrtetė mbikombėtar. Edhe kėtu diagrama e mėposhtme mund t’Ju ndihmojė tė krijoni njė ide tė pėrgjithshme:


 



Pėrbėrja dhe detyrat


Ai pėrbėhet aktualisht nga 27 anėtarė, tė cilėt propozohen nga qeveritė e shteteve anėtare dhe emėrohen me njė mandat pesėvjeēar, pėr tė cilin ndėrkohė nevojitet edhe miratimi i Parlamentit Evropian. Traktati i Lisbonės parashikon qė numri i komisionerėve nė vitin 2014 nga aktualisht 27 tė reduktohet me dy tė tretat e nr. tė vendeve anėtare, pra nė rastin e BE-27 tė jetė 18. Ky sistem i ri do tė thotė, qė njė vend anėtar nė njė periudhė prej 15 vjetėsh (3 mandate) pėr 5 vjet tė mos ketė asnjė komisioner tė vetin nė Bruksel.

Komisionerėt nuk duhet tė veprojnė pėr llogari tė vendit tė tyre tė origjinės, por duhet tė angazhohen nė pavarėsi tė plotė pėr interesin e Komunitetit. Ata mbėshteten nga rreth 24.000 nėpunės – mė pak se ndonjė qyteti i madh – organizuar nė tė ashtuquajtura Drejtori tė Pėrgjithshme, tė cilat mund tė ndahen nė katėr grupe tė mėdha: sektorėt politikė (bujqėsia dhe zhvillimi rural, politika e konkurrencės, poliitka industriale etj.), marrėdhėniet me jashtė (zhvillimi, zgjerimi, tregtia etj.), shėrbimet e pėrgjithshme (Eurostat, Sekretaria e Pėrgjithshme etj.) dhe shėrbimet e brendshme (buxheti, pėrkthimet etj.).

Detyrat qendrore tė Komisionit mund tė pėrshkruhen me katėr fjalė kyēe:

 


E drejta pėr iniciativė: Ēdo vendim i Kėshillit duhet tė paraprihet nga njė propozim i Komisionit. Ai, si njė motor i integrimit, duhet tė pėrpunojė propozime pėr zhvillimin e politikės komunitare. E drejta pėr tė pėrcaktuar rendin e ditės, pėr tė bėrė propozime nė njė moment tė caktuar si dhe pėr tė lidhur iniciativat me njėra-tjetrėn, i lejon Komisionit tė ushtrojė njė ndikim tė konsiderueshėm nė procedurat ligjvėnėse.

 


Mbrojtės i marrėveshjeve: Komisioni mbikqyr zbatimin e dispozitave tė marrėveshjeve dhe tė vendimeve tė marra nga organet e Komunitetit Evropian dhe, nė rast se konstaton shkelje tė tyre, mund tė kėrkojė ndėrmjetėsinė e Gjykatės Evropiane.

 


Organ ekzekutiv pėr zbatimin e politikės komunitare: kėtu pėrfshihet administrimi i financave publike si dhe zbatimi i politikave. Kjo, natyrisht, nuk do tė thotė, qė vetė Komisioni do tė marrė pėrsipėr zbatimin konkret nė shtetet anėtare tė urdhėresave dhe direktivave tė panumėrta. Ai nuk do tė kishte qenė absolutisht nė gjendje pėr ta bėrė kėtė, qoftė edhe vetėm duke u nisur nga  struktura e personelit tė tij. Kjo ėshtė detyrė e administratės sė shteteve anėtare apo edhe e njėsive tė tyre rajonale. Ndėrsa detyra kryesore e Komisionit qėndron nė mbikqyrjen dhe kontrollin e zbatimit tė kėtyre rregullave nga shtetet anėtare.

 


Pėrfaqėsim i jashtėm: Komisioni duhet tė pėrfaqėsojė Komunitetin pėr shembull nė seancat e GATT/WTO dhe pėrballė Organizatave Ndėrkombėtare; kjo realizohet pjesėrisht sė bashku me shtetet anėtare dhe/ose me Presidencėn e radhės.



Karakteristikat


Si karakteritika tė veēanta tė Komisionit duhen pėrmendur: diferencimi funksional i mirėprofiluar si dhe fakti, qė kemi tė bėjmė me njė burokraci shumėkombėshe, e cila zotėron njė sistem tejet tė gjerė komisionesh (Komitologji), nė kuadėr tė tė cilave zhvillohet njė bashkėpunim shumė i ngushtė si me administratat e shteteve anėtare ashtu edhe me shoqatat kombėtare dhe evropiane.

[Kreu i faqes]


Parlamenti Evropian


PE nė njė vėshtrim

Nė rastin e Parlamentit Evropian (PE) kemi tė bėjmė me organin e parė nė nivel mbikombėtar, i cili mbart njė cilėsim njohur tashmė nga sistemet politike kombėtare. Edhe kėtu do tė ishte me vlerė t’i hidhnim njė sy diagramės sė mėposhtme.


 



Zgjerimi i kompetencave


Gjithsesi PE dallon dukshėm nga parlamentet kombėtare. Kompetencat dhe roli i PE nė Komunitet kanė qenė qė prej themelimit tė KEQĒ nė ndryshim tė vazhdueshėm, dhe pikėrisht nė njė shndėrrim tė tillė, nga i cili ai pėrfitoi njė ndikim nė rritje. Etapa tė rėndėsishme kėtu kanė qenė zgjerimi i kompetencave tė tij nė ēėshtje tė buxhetit (1975), realizimi i zgjedhjeve tė para tė drejtpėrdrejta (1979), futja e procedurės sė bashkėpunimit (1986) dhe e asaj tė bashkėvendosjes (1992) si dhe sė fundmi, me anė tė traktateve tė ndryshimeve nė vijim, njė zgjerim i konsiderueshėm i fushave, ku gjen zbatim kjo procedurė  bashkėvendosjeje.



Organizimi dhe struktura e PE


Komisionet


PE pėrbėhet nga Grupe Parlamentare mbikombėtare, sikurse ėshtė pėr shembull Grupi Parlamentar i Partive Popullore tė Evropės ose ai i Partive Socialdemokrate tė Evropės (SPE).

Jashtėzakonisht tė rėndėsishme pėr punėn e PE dhe ndikimin e tij janė 20 Komisionet e Pėrherėshme. Parlamentarėt, qė angazhohen nė komisione tė veēanta gjatė mandatit tė tyre pesėvjeēar, janė nė gjendje tė pėrvetėsojnė njohuri substanciale tė fushės konkrete. Nė kėtė mėnyrė ata jo vetėm mund tė ndjekin nė mėnyrė intensive aktivitetin e Drejtorive tė Pėrgjithshme tė Komisionit dhe tė Kėshillit tė Ministrave sipas fushės pėrkatėse, por edhe t’i ndikojnė ato – mė tepėr se sa mund tė merret me mend nisur nga kompetencat formale. I rėndėsishėm nė kėtė kontekst ėshtė edhe  bashkėpunimi i ngushtė me instancat pėrkatėse tė Komisionit si dhe me shoqatat ndėrkombėtare dhe kombėtare.



Karakteristikat


Pra si karakteristikat kryesore tė PE mund tė pėrmendim: fjala ėshtė  pėr njė parlament shumėkombėtar nė ndryshim tė pėrhershėm, i cili dėshmon si linja konflikti ideologjik — pėr tė gjitha fraksionet ndėrshtetėrore — ashtu edhe linja konflikti kombėtar — referuar origjinės sė deputetėve nga vende tė veēanta. Sikurse nė rastin e organeve tashmė tė diskutuara edhe nė rastin e Parlamentit vihet re njė diferencim shumė i qartė funksional. Kėtu duhen nxjerrė nė pah mė nė fund edhe lidhjet jashtėzakonisht tė ngushta dhe bashkėpunimi intensiv me Komisionin, shpesh kundėr Kėshillit tė Ministrave.



Vlerėsimi


Vlerėsimi i PE me bazė krahasimin me parlamentet kombėtare varet nga perspektiva. Nga njė kėndvėshtrim statik mund tė pėrcaktohet, qė PE vazhdon tė mbetet mė pak i rėndėsishėm se parlamentet e sistemeve kombėtare, por qė gjithsesi ėshtė shumė mė tepėr se gjithė ēka ndodh nė Asambletė Parlamentare apo komitetet e Organizatave Ndėrkombėtare. E nėse do tė shihnim nė mėnyrė tė veēantė zhvillimin e dy dekadave tė fundit, nuk mund tė mos vėsh re, qė rėndėsia e tij krahasuar me organet e tjera ėshtė rritur jashtėzakonisht shumė: njė tregues tjetėr i rėndėsishėm i "mbikombėtarizimit" tė Komunitetit Evropian.



Konkluzioni


Tre institucionet e sipėrpėrmendura — Komisioni, Kėshilli dhe Parlamenti — pėrbėjnė qendrėn vendimmarrėse tė Sistemit Komunitar. Ky trekėndėsh shoqėrohet nga organe tė tjera tejet tė rėndėsishme, rreth tė cilave do tė flasim nė faqen e ardhshme: Gjykata Evropiane dhe Kėshilli Evropian.
 

 



... shko mė tej te Struktura BE 2: Institucionet nė nivel mbikombėtar (II) ...

[Autor: Prof. Dr. Wolfgang Schumann]

[Kreu i faqes]
 

Temat Tė drejtat e njeriut  I  Modele  I  Demokracia  I  Partitė  I  Evropa  I  Globalizimi  I  Kombet e Bashkuara  I  Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e edukimit    II    Metodat

     
 

Kjo ofertė onlinė pėr edukim politik ėshtė zhvilluar nga  agora-wissen Shoqėria e Shtutgartit pėr Pėrēim Dijesh pėrmes mediave tė reja dhe edukimit politik (GbR). Nė rast pyetjesh apo vėrejtjesh drejtohuni, Ju lutemi, te ne. Organizatė zbatuese e Programit tė Edukimit D@dalos ėshtė Shoqata Pharos Stuttgart/Sarajevo.