Bashkimi Evropian

Fazë reflektimi

Pas referendumeve refuzuese në dy vendet anëtare të themelimit, Francë dhe Hollandë, procesi i integrimit ndodhej në krizë. Duke e zbukuruar, këtë moment e kanë quajtur një fazë reflektimi, një pauzë. Në fakt askush nuk e dinte se si do të shkonte më tej. Ndërthurja thellim-zgjerim kish mbetur në vend. Në  vitin 2004 kishin hyrë edhe 10 shtete të reja, gjë që në vetvete ishte një sfidë e stërmadhe për BE. Shtoi kësaj edhe dështimin e procesit të thellimit, në sajë të të cilit ishte bërë e mundur në thelb kjo fazë zgjerimi!

Linjat e konfliktit

Kriza kishte ardhur, pa lejuar që shtetet e reja anëtare të kishin shansin për t'u ambientuar me BE, për të  njohur mekanizmat dhe procedurat, për t'u mësuar me klimën e gjithë kësaj. Mungesa e këtyre proceseve të të mësuarit ishin një arsye për pamundësinë e reagimit. Por pati gjithashtu edhe linja bazë konflikti, që përbënë faktorë të rëndësishëm ndikimi për zhvillimin e mëtejshëm. Edhe  vetëm rritja e jashtëzakonshme e numrit të shteteve anëtare dhe e heterogjenitetit paraqisnin një problem shumë të madh. Një analizë e shkurtër tregon, se ekzistojnë apo janë shtuar edhe pesë linja të reja e të rëndësishme konflikti, të cilat pjesërisht u bënë edhe më të mprehta pas zgjerimit.

i pasur vs. i varfër

Këtu do të përmendja së pari linjën e konfliktit mes vendeve të pasura dhe atyre të varfra. Kjo linjë ndarjeje nuk është e re, përkundrazi ka qenë një faktor qendror që në mes të viteve ’80. Këtu konfliktet ishin mes vendeve relativisht me mirëqenie, si për shembull Gjermania, dhe vendeve më të varfra me strukturë të dobët, sikurse Greqia, Spanja, Portugalia, të cilat përfitonin nga fondet e strukturës dhe të kohezionit në BE.

Por kjo linjë është rënduar shumë më tepër pas zgjerimit. Kështu të gjitha shtetet e ardhura rishtaz në datën 1 maj 2004, marrë së bashku, kanë një vlerë mesatare të prodhimit të brendshëm bruto për frymë të popullsisë as sa gjysma e mesatares së BE 15! Shto këtu edhe ndryshimet shumë të mëdha, që ekzistojnë mes vetë shteteve të reja anëtare.

Për këtë arsye, parë në tërësi, BE 25 duhet ndarë në tre grupe shtetesh: grupi i shteteve në krye të listës, ku bëjnë pjesë shumica e shteteve të BE 15; grupi i mesëm, ai i vendeve më të varfra të BE 15 (Greqia, Portugalia, Spanja) dhe atyre më të mirëqena të sapoanëtarësuara (Qipro, Sllovenia, Malta,  Çekia dhe Hungaria), dhe në fund grupi i tretë, ai i vendeve më të varfra, ku ndër të tjera bën pjesë edhe Polonia dhe tre shtetet balltike.

Këtu priten konflikte vetëm mes grupit të parë nga njëra anë, dhe grupit të dytë dhe të tretë nga ana tjetër. Por parashikohet të ketë përplasje të fuqishme edhe mes grupit të dytë dhe të tretë, kur të jetë fjala për përcaktimin e mekanizmave dhe kritereve për ndarjen e ndihmave financiare.

i madh vs. i vogël

Linja e konfliktit "Shtete të mëdha kundër shteteve të vogla" do të bëhet veçanërisht e dukshme në trajtimin e temave institucionale. Kjo është pasojë e numrit gjithnjë e në rritje të vendeve të vogla, gjë që e ka çekuilibruar përherë dhe më tepër sistemin e vendimmarrjes, i ngritur tashmë mbi bazën e një konsiderimi mbiproporcional i shteteve të vogla.

Në parim mund të thuhet se shtetet e vogla janë përpjekur të ruajnë me çdo kusht vendin e tyre të përhershëm në Komision si dhe t’i japin Komisionit një rol qendror në procesin e vendimmarrjes. Ndërsa shtetet e mëdha, nga ana e tyre,  kanë përdorur gjithë ndikimin e tyre për një numër më të madh votash në Këshill si dhe  për një përqendrim më të madh të kompetencave ekzekutuese në Këshillin Evropian.

Edhe kjo linjë ndarjeje është bërë më e mprehtë dhe e  komplikuar përmes procesit të zgjerimit. Duke përjashtuar Poloninë, dhjetë vendet e tjera të reja anëtare janë vende të vogla, madje shumë të vogla! Efektet janë bërë të dukshme edhe gjatë diskutimeve rreth Kushtetutës, ku shtetet e reja anëtare, gjatë diskutimit të çështjeve institucionale, në shumicën e rasteve kanë mbajtur anën e shteteve të vogla (BE 15). Kjo me siguri nuk do të ndihmojë në rritjen e aftësisë funksionale të BE-së, por nga ana tjetër edhe nuk do të rrisë interesin e shteteve më të mëdha për të bashkëpunuar më ngushtë në rreth më të vogël vendesh, sikurse mund të vihej re.

mbikombëtar vs.  ndërshtetëror

Përballja mes atyre shteteve, që synojnë një bashkëpunim në nivel BE, me një dimension më shumë mbikombëtar, në formën e një shteti federal, dhe atyre shteteve, perspektivat e të cilave synojnë një ruajtje maksimalisht të mundshme të sovranitetit kombëtar, dhe, së këtejmi, do të donin një bashkëpunim më shumë ndërshtetëror, janë po aq të hershme, sa edhe vetë procesi i integrimit.

Duke qenë se raundet paraprake të anëtarësimit, sikurse ai i vitit 1973 (me Mbretërinë e Bashkuar dhe Danimarkën) ose i vitit 1995 (Suedia), e rritën numrin e shteteve në favor të bashkëpunimit ndërshtetëror, kjo tendencë debatesh me siguri do të përforcohet dukshëm pas zgjerimit të realizuar në vitin 2004. Pasi shumë prej shteteve të reja anëtare i kushtojnë shumë rëndësi sovranitetit të tyre kombëtar, çka nuk është e papritur nëse sjellim ndërmend historinë e tyre. Dhe këtë e ilustron shumë qartë pozicioni i Polonisë gjatë diskutimeve dhe votimeve në lidhje me Kushtetutën e re të BE-së.

"Evropianë" vs. "Atlantikas"

Edhe linja tjetër "Evropianë kundër Atlantikas" përbën një linjë konflikti, e cila është po aq e vjetër sa edhe vetë Komuniteti Evropian. Kjo linjë vë përballë njëri tjetrit ato shtete, që mendojnë se BE duhet të ndërtojë një politikë të vetën mbrojtjeje, të pavarur nga politika e jashtme dhe e mbrojtjes e SHBA, dhe atyre shteteve – në formën më të dukshme në rastin e Britanisë së Madhe – të cilat e konsiderojnë të domosdoshëm bashkëpunimin e ngushtë me SHBA dhe institucionet e dominuara prej saj (NATO).

Faktin, që procesi i zgjerimit do të ketë pasoja, madje edhe formën e këtyre pasojave e tregoi më së miri lufta në Irak, në të cilën shtetet e Evropës Qendrore dhe Lindore mbajtën anën e SHBA dhe nuk mbështetën kursin e anti-luftës përfaqësuar nga Gjermania, Franca dhe shtete të tjera të BE-s.ë

shtete të reja vs. shtete të vjetra anëtare

Një linjë tjetër e dukshme ndarjeje dhe jo për t’u nënvlerësuar është ajo mes shteteve të reja dhe të vjetra anëtare. Kjo linjë ndan ato shtete, të cilat i njohiin tashmë mirë institucionet e veçanta, „rregullat e lojës“ dhe proceset e gjetjes së kompromisit à la BE, prej vendeve, të cilat duhet ende t’i mësojnë dhe t’i bëjnë pjesë të tyren të gjitha këto. Si shembull këtu le të shërbejë pozicioni i Polonisë në votimin e parë të projektkushtetutës në vitin 2003.

Hapësirë më e vogël veprimi

Këtyre linjave të konfliktit mes shteteve anëtare u shtohet si një faktor i mëtejshëm ndikimi i popullsive të shteteve anëtare të reja,  i cili vazhdon të kufizojë gjithnjë e më shumë hapësirat padyshim të vogla të qeverive negociatore. Në fakt dikush mund të frikësohet dhe shqetësohet në lidhje me të ardhmen e mëtejshme të BE-së. Gjithsesi kjo pamje nuk është e plotë dhe ka nevojë të plotësohet. Pro, sikurse e dimë edhe nga përmbledhja jonë historike, ka edhe faktorë të tjerë, të cilët ndikojnë në drejtim të zgjidhjeve komunitare.

Faktorë, që shtyjnë drej komunitarizimit

Fillimisht përmendim sfidat e jashtme të shumëllojshme, të cilat kërkojnë prej Bashkimit Evropian përgjigje të përbashkëta (fjalë kyçe: globalizimi, migracioni etj). Një presion të tillë problematik nga jashtë kemi patur mundësi ta vëzhgojmë vazhdimisht në kuadër të zhvillimit të BE. Së dyti, është e tërë struktura ekzistuese dhe e vefshme e rregullave, e cila ndërkohë përfshin plot 80.000 faqe me tekste ligjesh, varësitë ekzistuese mes fushave të ndryshme, përcaktuar në këtë strukturë, si dhe detyrimet funksionale, që rrjedhin së këtejmi, ku të gjitha këto shkojnë gjithashtu në drejtim të zgjidhjes së përbashkët.

Institucione mbikombëtare

Dhe së treti e së fundmi nuk janë vetëm shtetet anëtare dhe përfaqësuesit e tyre në strukturën e Bashkimit Evropian, Këshilli apo Këshilli Evropian. Vëmendje u duhet kushtuar edhe institucioneve mbikombëtare, të cilat - edhe ky është një rezultat i ekskursit tonë përmes zhvillimit të procesit të integrimit - herë pas here i kanë përdorur sfidat e jashtme dhe detyrimet funksionale në mënyrë gjithnjë e më të zgjuar për të gjetur dhe vënë në jetë zgjidhje mbikombëtare dhe për të zhvilluar më tej BE.

Integrim i shkallëzuar?

Gjithsesi mundësia, që BE të arrijë ta bëjë këtë me të gjithë shtetet anëtare, është zvogëluar dukshëm. Më të mundshme duket se janë zgjidhjet fleksible, ku nuk marrin pjesë të gjithë me të gjitha kapacitetet, ashtu sikurse dimë se ka qenë në regjimin Shengen apo në Bashkimin Monetar. Por në rastet, kur me të vërtetë nevojitet domosdoshmërisht unanimiteti - si për shembull në rastin e reagimeve në lidhje me çështje të anëtarësimit të vendeve të tjera - reagimet duket se do të jenë shumë më të përmbajtura se deri më tani. Kjo do të rëndojë në bisedimet me Turqinë dhe shtetet e Ballkanit.
 

... shko më tej te Etapa 9 e zhvillimit të BE ...