Bashkimi Evropian

Konventa si një metodë e re për përgatitjen e rishikimit të një marrëveshjeje

Përbërja dhe puna e Konventës

Kjo Konventë, në përbërjen e së cilës bënin pjesë 15 përfaqësues të kryetarëve të shteteve dhe qeverive (pra një përfaqësues për secilin shtet anëtar), 30 anëtarë të parlamenteve kombëtare (2 për secilin shtet anëtar), 16 anëtarë të Parlamentit Evropian dhe 2 përfaqësues të Komisionit, u mblodh për herë të parë në datën 1 mars 2002 nën kryesinë e ish-Presidentit francez, Giscard D'Estaing dhe dy zëvendëspresidentëve. Krahas tyre në seancat e kësaj konferencë morën pjesë edhe vëzhgues, pikërisht tre përfaqësues të Komisionit Ekonomiko-Social, tre përfaqësues të prtnerëve socalë evropianë, gjashtë përfaqësues të komisionit të Rajoneve si dhe i Ngarkuari i Qytetarëve Evropianë.

Lidhja me aktivitetin e komisioneve vendimmarrëse të BE u realizua përmes faktit, që Presidenti i Konventës duhej që gjatë çdo seance të Komisionit Evropian të paraqiste një raport gojor në lidhje me stadin aktual të punimeve dhe më pas reagimet e kryetarëve të shteteve dhe qeverive ndaj këtij raporti t’i bënte të ditura dhe t’i sqaronte përpara Konventës.

2002-2003: Seancat e Konventës






Fund 2003: Konferenca Qeveritare

Konventa zhvilloi seancat e veta me këtë përbërje deri në 20 qershor 2003 dhe gjatë kësaj kohe punoi  në konceptimin e kushtetutës evropiane. Vëzhgues për vite të tëra të zhvillimit të BE nuk po u besonin veshëve. Vetëm përdorimi i termit "Kushtetutë" në kontekstin e BE kish qenë gjithnjë një tabu, dhe ja papritur mbi tryezë gjendej një projekt i  përfunduar pikërisht i kësaj kushtetute. Të mësuar me një përshtatje të ngadaltë dhe graduale të zhvillimit të BE (inkrementalizmi), një dinamikë e tillë perceptohej si marramendëse. Por në fund të fundit ligjet e zhvillimit të BE do të vazhdonin të mbeteshin të vlefshme, sikurse do ta shohim më vonë.

Në datën 4 tetor 2003 filloi punimet, nën kryesinë e italianëve, konferenca qeveritare e cila do të debatonte rreth kësaj projekt-kushtetute dhe do ta miratonte atë deri në Samitin e  Brukselit të datës 13 dhjetor 2003. Megjithë shpresat e mëdha nuk u arrit të bihej dakord, dhe kjo, në fakt, për shkak ndryshimesh shumë të thella në këndvështrimet lidhur me përbërjen e Komisionit dhe shpërndarjen e votave në rast vendimesh me shumicë të kualifikuar. Ju me siguri duhet ta mbani mend debatin e fuqishëm mes Spanjës dhe Polonisë nga njëra anë dhe vendeve të tjera, veçanërisht Gjermanisë dhe Francës nga ana tjetër. Cila ishte konkretisht tema e këtij debati?

Interesat kombëtare si faktor kryesor ndikues

Këtu ishte fjala për mungesën e proporcionit mes numrit të vogël të popullsisë krahasuar me numrin e lartë të votave, që Spanja dhe Portugalia zotëronin, por nuk donin të hiqnin dorë. Përsa i përket komisionit, këtu ishte fjala se, pas anëtarësimit të Bullgarisë dhe Rumanisë, kur numri i komisionerëve do të ishte më i vogël se ai i vendeve, kush do të emëronte një komisioner dhe në cilat distanca kohore.

Pra, bëhej fjalë dhe vazhdon të bëhet fjalë për njërin prej faktorëve më të rëndësishëm ndikues,  interesat kombëtare. Dëshira për të patur mundësisht sa më shumë ndikim brenda aparatit të BE apo frika se mos ky ndikim pakësohet. Një faktor ky, i cili ka pastaj efekt tejet negativ në rastet kur për arsye të detyrueshme funksionale kërkohet domosdoshmërisht një zgjidhje mbikombëtare dhe dorëzimi i kompetencave, gjë të cilën shtete të caktuara kombëtare nuk janë në gjendje ta bëjnë.

Tetor 2004: Nënshkrimi i Marrëveshjes mbi Kushtetutën

Në fillim të janarit presidenca irlandeze ndërmori një përpjekje të re për të mundësuar mbylljen e suksesshme të bisedimeve deri në qershor 2004. Sa për kujtesë: më 1 maj 2004 ishte planifikuar zgjerimi i madh me 10 shtete të reja anëtare, ndërkohë pjesa më e rëndësishme, Kushtetuta, nuk ishe ende gati.

Pas debatesh jashtëzakonisht të vështira, më në fund, më 18 qershor 2004, u arrit të bihej dakord. Nënshkrimi ceremonial nga kryetarët e shteteve dhe qeverive, si dhe nga ministrat e jashtëm u realizua në fund të tetorit 2004 dhe pikërisht në atë sallë, ku pothuaj 50 vjet më parë ishin nënshkruar edhe marrëveshjet për krijimin e KEE.



Kandidatët për anëtarësim, Bullgaria, Rumania dhe Turqia nënshkruan vetëm aktin përfundimtar. Kroacia mori pjesë vetëm si vëzhguese, pasi ajo nuk kishte marrë pjesë në punën për Kushtetutën.

Pas kësaj vijoi marrja disi e vonuar e detyrës nga Komisioni Barroso, në nëntor 2004, me të cilin hynë në fuqi edhe rregulloret e reja institucionale, parashikuar për një Bashkim Evropian prej 25 apo 27 shtetesh anëtare. Këtu bëjnë pjesë ndër të tjera edhe ndryshimet në shpërndarjen e votave në Këshillin e Ministrave dhe fakti që, prej këtij momenti, secili vend do të ketë si përfaqësues vetëm një komisioner.

Procesi i ratifikimit të Marrëveshjes mbi Kushtetutën





Jo! në Francë dhe Hollandë

Në nëntor 2004 filloi edhe procesi i miratimit të Kushtetutës nga - atëherë - 25 shtetet anëtare, në pjesën më të madhe me anë procedurash parlamentare por pjesërisht edhe përmes referendumesh. Ratifikimi i realizua me sukses nga Lituania, Hungaria, Sllovenia, Italia, Greqia , Sllovakia, Spanja – vendi i parë me referndum – (76,73 %: po; 17,24: jo; pjesëmarrja në referendum = 42,32%;), Austria dhe Gjermania.

Por pas kësaj vijuan dy goditje të rënda njëra pas tjetrës për projektin e Kushtetutës Evropiane, të cilat bënë që kjo kushtetutë të mos hynte në fuqi. Fillimisht referendumi në Francë në datën 29 maj 2005, me anë të të cilit Marrëveshja për Kushtetutën u refuzua me një shumicë prej 54,87% (Jo) kundër 45,13% (Po) dhe më një pjesëmarrje të konsiderueshme  prej 69,74%. E vetëm pak ditë më vonë referendumi në Hollandë, në të cilin u votua madje me 61,8% me Jo dhe vetëm 38,2% me Po. Dhe kjo në dy shtete anëtare të themelimit të KEE!

Me këtë zgjedhësit u kishin sinjalizuar qeverive të tyre një „Stop!“ të qartë, që nuk do ta lejonte më BE të vazhdonte sikur deri më tani dhe thjeshtë të kalonte në rendin e ditës. Dhe këtë nuk mundi ta ndryshonte as „Po“-ja e fortë e referendumit, zhvilluar në Luksemburg më 10 korrik 2005. Përcaktimet e mangëta të Traktatit të Nisës vazhduan të mbeteshin në fuqi dhe BE ra sërish në një krizë të thellë.

Arsyet e refuzimit

Cilat kishin qenë arsyet e refuzimit? Në Francë, sipas anketimeve, një ndër arsyet kryesore për "Jo!"-në për 52% të të anketuarve ishte gjendja ekonomike dhe sociale e vendit. 24% e kundërshtarëve të Kushtetutës deklaruan, se kishin shfrytëzuar mundësinë  për t'i bërë opozitë qeverisë dhe presidentit. 31% pohuan, se me Jo!-në e tyre kishin dashur të shprehin mosbesimin e tyre ndaj klasës politike në përgjithësi. Pra me fjalë të tjera në plan të parë qëndronin arsye të politikës së brendshme.

Kjo përshtypje të përforcohet më tej kur sheh që ideja bazë për kushtetutën mbështetet nga një shumicë prej 61% e qytetarëve të BE - sikurse rezulton nga anketimet e Eurobarometrit në korrik 2005 - dhe anëtarësimi në BE vlerësohet si shumë pozitiv si në Francë me 53% dhe veçanërisht në Hollandë me 67%. Por në kundërshtim me këtë ka një rritje të skepticizmit përkundër zgjerimit dhe para së gjithash pranimit të mundshëm të Turqisë në BE.

Qytetarët si faktor i ri ndikimi

Por ç'do të thotë kjo për analizën tonë të zhvillimit të BE? Qytetarët e BE, popullsitë e shteteve anëtare janë shndërruar vitet e fundit - krejt e kundërta e fillimeve të KEE/Komunitetit Evropian - në një faktor qendror ndikues. Prej BE kërkohet me ngulm të jetë e hapur për qytetarët shumë më shumë se deri më tani dhe t'i përfshijë ata në veprimtarinë e tij.
 

... shko më tej te Etapa 8 e zhvillimit të BE ...