EFTA-Zgjerimi dhe zbatimi i vendimeve te Mastrihtit

Përgatitja e një konferencë tjetër qeveritare

 Traktati i Amsterdamit

Risitë në Kolonën e Komunitetit Evropian

Ristë në Kolonën e 3-të

Rezultatet në Kolonën e Tretë do të përmblidheshin si më poshtë: në të drejtën komunitare u përfshinë edhe ato pjesë,që preknin drejtpërsëdrejti Tregun e brendshëm. Përpara se të vijmë në Kolonën e Dytë, PPJS, do të doja të përmendja në mënyrë plotësuese edhe dy vendime të tjera të rëndësishme, të cilat qëndrojnë jashtë sistemit të tre kolonave.

Integrim i shkallëzuar

Fillimisht vendimi, sipas të cilit krijohej mundësia e një bashkëpunimi më të ngushtë mes shtetesh të caktuara anëtare, pa qenë nevoja e pjesëmarrjes së të gjitha shteteve anëtare. Pas kompromisit të Amsterdamit vendimi nëse një bashkëpunim i tillë do të ishte i lejueshëm, u mor me shumicë votash. Këtu në fakt bëhet fjalë, nëse duam ta themi kështu, për një integrim të shkallëzuar, por me pengesa relativisht të larta: këtu duhet të sigurohet pjesëmarrja e shumicës së shteteve anëtare, e institucioneve të BE por pa lejuar që të rrezikohet aftësia funksionale e tij.

Pakti i Stabilitetit dhe Punësimit

Së dyti Pakti i Stabilitetit dhe Punësimit. Me anë të këtij pakti u vendos një procedurë, e cila fillon me një bilanc të gjendjes së shteteve anëtare. Këshilli i Ministrave përcakton për çdo vit disa linja, të cilave duhet t’u përmbahen qeveritë. Çdo shtet anëtar duhet të paraqesë një raport të tijin në Bruksel një herë në vit; Këshilli i verifikon këto raporte dhe në mbyllje mund t’u drejtojë qeverive rekomandimet e tij – të vendosura me shumicë të kualifikuar.

Politika të Përbashkëta të Jashtme dhe të Sigurisë (Kolona e 2-të)

Një pamje tejet ambivalente gjejmë të PPJS. Nga njëra anë ishin ndërmarrë ndryshime në modalitetet e vendimmarrjes – në mënyrë të veçantë ishin gjetur mundësi për vendimmarrje me shumicë si dhe ishte bërë përcaktimi, që abstenimet e disa vendeve të caktuara të mos bëheshin pengesë, si deri më tani, në marrjen e vendimeve -, por nga ana tjetër secilit prej shteteve anëtare i njihej e drejta e vetos.

Kapacitetet për një politikë largpamëse duhej të përmirësoheshin me ngritjen e një të ashtuquajture Njësi për Planifikimin e Strategjive dhe Paralajmërimit, të përbërë nga përfaqësues të Këshillit, të Komisionit dhe të Bashkimit Evropiano-Perëndimor, njësoj sikurse i gjithë bashkëpunimi me BEP në përgjithësi. Por për një integrim të plotë të kësaj organizate në BE – një opsion ky, që diskutohej prej kohësh – nuk bihej ende dakord.

Vlerësim i Traktatit të Amsterdamit

Një vlerësim i Traktatit të Amsterdamit rezultoi kontradiktor. Nga njëra anë identifikohet qartë përpjekja për të mbajtur pasojat e deficiteve të krijuara dukshëm gjatë realizimeve të vendimeve të Maastricht-it. Dhe kjo mund të kuptohet edhe nga programi i punës propozuar nga grupi i refleksionit në raportin e tij drejtuar Këshillit Evropian. Në fakt, të paktën pjesërisht, kjo u arrit, dhe këtu në mënyrë të veçantë duhen nxjerrë në pah – me gjithë afatet e parashikuara të tranzicionit dhe rezervat në tekstin e marrëveshjes – përparimi i arrirë në bashkëpunimin në sektorët e drejtësisë dhe politikës së brendshme.

Përgatitje e dështuar për zgjerimin lindor

Por nga ana tjetër nuk mund të anashkalohet fakti, që Traktati i Amsterdamit nuk ka përmbushur një prej objektivave të tij kryesorë, atë të përgatitjes së BE-së për zgjerimin në dimensionin e lindjes. As shpërndarja e votave në Këshill, një proces kaq i rëndësishëm për këtë zgjerim, dhe as përbërja dhe mënyra e punës së Komisionit nuk pësuan ndryshime apo përshtatje; po kështu nuk mundi të arrihej as zgjerimi i vendimmarrjes me shumicë të kualifikuar, aq urgjentisht i nevojshëm në kushtet e rritjes së vazhdueshme të numrit të anëtarëve potencialë. Në këtë mënyrë Traktati i Amsterdamit – dhe ky është gjykimi i shumë kritikëve – nuk justifikoi trysninë e jashtëzakonshme të problematikës dhe shpërdoroi një mundësi tjetër për një thellim të qëndrueshëm të intëgrimit, çka e bën edhe më të rëndë humbjen e shansit historik për krijimin e një Evrope të Bashkuar pas ndryshimeve epokale të viteve 1989/1990.

Ndryshim gjithnjë e më i shpejtë

Në mbyllje mbetet të them, që BE-ja, që prej miratimit të DNjE, ka hyrë në një proces gjithnjë e më të shpejtë dhe intensiv të diskutimit rreth „rregullave të lojës“ dhe përshtatjes së tij në situatën e ndryshimit të kushteve të brendshme por sidomos atyre të jashtme. Ndërsa në periudhën prej DNjE deri në hapjen e diskutimeve rreth një ndryshimi tjetër të Marrëveshjes, që më pas përfundoi në Traktatin e Mastrihtit, kali një kohë minimale, me hyrjen në fuqi të Traktatit të Mastrihtit filloi debati për përshtatje dhe ndryshime të reja të bazave kontraktore, debat ky që përfundoi në Traktatin e Amsterdamit.