Zgjerim i fushave të veprimtarisë së Komunitetit
Evropian

bashkëpunim ndërshtetëror në kolonën e 2-të dhe të 3-të

Përkundër këtij mbikombëtarizmi të theksuar brenda kolonës së Komunitetit Evropian qëndron mbizotërimi i bashkëpunimit ndërshtetëror në dy kolonat e tjera si dhe fakti, që në bashkëpunimin në sektorë të caktuar nuk marrin më pjesë të gjitha shtetet anëtare, pra kemi të bëjmë me integrim të shkallëzuar. Që në këtë situatë shumë shpejt do të dilte nevoja e ndryshimeve, këtë sigurisht e kishin parashikuar edhe hartuesit e Marrëveshjes, të cilët në nenin N, kreu 2, përcaktuan që në vitin 1996 do të thirrej një konferencë tjetër qeveritare, e cila do të verifikonte disa rregulla të caktuara të Marrëveshjes.

Pyetje

Çfarë do të thotë kjo në lidhje me pyetjet tona bazë? Për kujtesë: ne kishim menduar të bënim
kujdes në lidhje me faktin, se cilat janë ato pyetje thelbësore që lindin në kuadrin e historisë së procesit të integrimit, të verifikonim nëse mund të identifikohen faktorë të dukshëm përcaktues
të këtij procesi – pengesa por edhe forca nxitëse —, si dhe cilat do të ishin konkluzionet e mundshme në lidhje me vlerësimin për BE dhe zhvillimin e tij të mëtejshëm.

gjithnjë e më shumë sektorë të politikës?

Njëra prej këtyre pyetjeve thelbësore, që do të na lindnin, dhe që në njëfarë mënyre kërkon përgjigje të shpejtë, do të ishte me siguri pyetja se si u arrit që — megjithë rezistencat
pjesërisht masive — të kalohej në një zhvillim të tillë mbresëlënës nga një bashkëpunim sektoral i kufizuar në gjithëpërfshirës. Në KEQÇ ishte përcaktuar vetëm një sektor komunitar, qymyri dhe çeliku. Në Komunitetin Evropian për Ekonominëekzistonin fillimisht vetëm shumë pak sektorë vërtet komunitarë, sikurse Bashkimi Doganor dhe Tregu i Përbashkët, Politika për Tregtinë e Jashtme dhe Politika Agrare. Me Dokumentin e Njësuar Evropian u arrit pastaj një zgjerim i konsiderueshëm i fushave të veprimtarisë komunitare (politikat për mjedisin, kërkimet shkencore dhe teknologjinë etj.). Që prej hyrjes në fuqi të Marrëveshjes së Unionit praktikisht të gjithë sektoret janë sektorë bashkëpunimi.

dallime të mëdha mes sektorëve të politikës?

Ky konkluzion na çon direkt në pyetjen e dytë. Si ndodhi që Bashkëpunimi në këto sektorë është konceptuar dhe organizuar në mënyrë kaq të ndryshme? Këtu ka fusha, sikurse është në mënyrë të veçantë Politika e Përbashkët e Jashtme dhe Sigurisë (PPJS) dhe Bashkëpunimi në fushën e Politikës së Brendshme dhe atë të Drejtësisë, të cilat u shkëputën në mënyrë të vetëdjshme nga Komuniteti Evropian, në të cilat vendoset në mënyrë unanime dhe mbizotërojnë format tradicionale të bashkëpunimit ndërshtetëror. Edhe vetë brenda kolonës së Komuntetit Evropian vihen re dallime të shumta mes fushave të politikës, si për shembull në lidhje me procedurat e
vendimmarrjes (vendimet unanime versus shumicës së kualifikuar apo mundësi të vogla apo edhe të konsiderueshme ndikimi — në procedurat e bashkëvendosjes — për Parlamentin Evropian).

E formuluar në mënyrë më abstrakte: Ajo që të bie në sy dhe ka nevojë për shpjegim është bashkëekzistenca e elementeve mbikombëtare dhe ndërshtetërore: Mendoni për Kompromisin e
Luksemburgut, i cili përforcoi rolin e shteteve anëtare dhe të elementit ndërshtetëror, si dhe, në të njëjtën kohë, për konstitucionalizimin e Marrëveshjeve përmes Gjykatës Evropiane, gjë
që çoi drejt mbikombëtarizimit. Ose mendoni për tre kolonat e sapopërmendura në Marrëveshjen e Bashkimit, të cilat mund të simbolizojnë në mënyrë ekzemplare këtë bashkëekzistencë të  elementeve mbikombëtare dhe ndërqeveritare.

Faktorë përcaktues

Natyrisht në kuadër të një bilanci të ndërmjetëm, në të cilin mbeten pa u marrë në konsideratë plot dhjetë vjet të një zhvillimi tejet dinamik, me të cilin do të merremi në vijim në kursin bazë 3, nuk është e mundur të deklarohesh në mënyrë sistematike dhe përmbyllëse në lidhje me faktorët përcaktues të procesit të integrimit. Gjithsesi gjatë kalimit tonë përmes plot katër dekadave
të procesit të integrimit mund të identifikohen faktorë, të cilët me siguri do të mund të ndihmonin t’u jepej përgjigje disa prej pyetjeve të bëra në fillim. Lejoni, që të paktën t’u referohemi si  shembull dy varësive të tilla.

Spill-over

Ne bëmë fillimisht një pyetje, pse ndodhi që bashkëpunimi u zgjerua në një masë të tillë të madhe duke përfshirë gjithnjë e më shumë sektorë. Dhe këtu duket se, ndër të tjera, një rol të rëndësishëm ka luajtur fakti, që bashkëpunimi në një sektor politik krijon detyrime funksionale për të përfshirë në bashkëpunim edhe sektorë të tjerë. Ky fenomen në kërkimin shkencor të procesit të integrimit përcaktohet me termin Spill-over dhe është vënë re veçanërisht qartë në programin e tregut të brendshëm, i cili ka patur pasoja masive për politikën monetare dhe bashkëpunimin në
sektorët e drejtësisë dhe politikës së brendshme. Në të njëjtën mënyrë ka argumentuar edhe komisioni duke mundur t'i bindë shtetet anëtare për të nisur projektin ambicioz të Bashkimit Monetar.

Ide të ndryshme për organizimin e bashkëpunimit

Një shembull i dytë është pyetja në lidhje me bashkëekzistencën karakteristike, dhe sigurisht të dëmshme për veprime efektive, mes elementeve mbikombëtare dhe ndërqeveritare të themi në marrëdhëniet me jashtë, ku politika për tregtinë e jashtme është kompetencë e Komunitetit,
pra është e organizuar në mënyrë mbikombëtare, ndërsa politika tradicionale për punët e jashtme dhe sigurinë zhvillohet në kolonën e dytë ndërqeveritare.

A do të mund të ishte këtu i rëndësishëm një faktor, të cilin e kemi ndeshur herë pas here, veçanërisht në kontekstin e bisedimeve për ndryshime të marrëveshjes, pikërisht idetë e ndryshme për organizimin e bashkëpunimit mes shteteve anëtare në parim - mendoni për vende të tilla si Britania e Madhe apo Danimarka nga njëra anë, dhe Italia dhe Gjermania nga ana tjetër — dhe në një sërë fushash politike dhe çështje të veçanta? E pikërisht atëherë do të mund të
reagohej vertetë kundrejt detyrimeve funksionale, për të cilat tashmë kemi folur, duke pasur qoftë edhe emëruesin më të vogël të përbashkët dhe, me kalimin e kohës, do të rezultonte një model aq i shumëllojshëm formash bashkëpunimi dhe modalitetesh vendimmarrjeje, sikurse kemi mundur ta gjejmë në Marrëveshjen e Maastrihtit për një Bashkim Evropian të riorganizuar. Dhe ka argumenta që flasin për faktin se në rastin e këtij procesi në fakt mund të bëhet fjalë për
një model karakteristik zhvillimi të procesit të integrimit.

Konkluzion

Kaq për këtë bilanc të shkurtër të ndërmjetëm, i paraqitur në mënyrë të detyruar me anë shembujsh dhe në linjat e veta më të rëndësishme, por që duhet të ketë treguar se sa interesante dhe potencialisht e dobishme mund të jetë një përballje analitike me zhvillimin e procesit të integrimit. E në mbyllje edhe një vështrim përmbledhës i informacioneve tona të deritanishme.