|
| |
Kursi bazė 3: Si ėshtė zhvilluar BE?
Bilanc: Rreth dobisė sė analizės sė
procesit tė integrimit
|
Prognoza tė mundshme? |
Nė kėtė faqe do tė
bėjmė njė bilanc tė njohurive tė marra gjatė vėshtrimit tonė nė historinė
e procesit tė integrimit. Pretendimi ynė ishte, qė ky vėshtrim historik i
orientuar pėr nga pyetjet, tė na jepte nė dorė
njė tėrėsi instrumentash, tė cilat do tė na
bėnin tė mundur tė analizojmė BE nė ēdo
moment dhe nė mėnyrė tė argumentuar, si dhe,
deri nė njė farė mase, tė japim prognoza tė
kujdesshme nė lidhje me zhvillimin e
mėtejshėm tė tij. |
|
Faktorė pėrcaktues tė zhvillimit tė BE
Model pėr zhpjegimin e zhvillimit tė BE |
Duke pėrshkuar zhvillimin e BE kemi ndeshur nė
faktorė tė rėndėsishėm ndikues, qė janė
pėrgjegjės pėr faktin, nėse integrimi ecėn
pėrpara nė mėnyrė dinamike apo kemi stagnacion
nė zhvillimin e BE. Nė mėnyrė tė pėrmbledhur
bėhet fjalė pėr:
 |
detyrimet
funksionale |
 |
sfidat e
jashtme |
 |
interesat
kombėtare |
 |
5
linja konflikti |
 |
tejrritje e
heterogjenitetit |
 |
aktiviteti i
organeve mbikombėtare |
 |
rregullat e
vendimmarrjes |
 |
shtim i
acquis communautaire |
 |
hapėsirat e
veprimit tė qeverive |
Teza jonė ėshtė,
qė ndryshimi i kėtyre faktorėve pėrcaktues dhe i
peshės sė tyre relative pėrgjatė kohės shpien
drejt progresit apo krizave nė zhvillimin e BE.
Forma e faktorėve pėrcakues ndikon nė
tiparet e BE nė njė moment tė caktuar.
Nėse Ju do tė
ndryshonit pėr shembull faktorin e rregullave tė
vendimmarrjes, duke futur pėrgjithėsisht
vendimmarrjen me shumicė tė kualifikuar, kjo do
tė bėnte qė BE tė ndryshonte nė drejtim tė
njė mbikombėtarizimi mė tė madh, duke iu afruar
gjendjeve tė tilla, sikurse i njohim tė gjithė
nė shtetet tona kombėtare. |
|
Aplikimi i modelit
1) DNjE / Tregu i Brendshėm |
Le tė provojmė tani
vlerėn sqaruese tė kėtij modeli duke vėnė pėrballė njėra-tjetrės dy
faza tė ndryshme tė zhvillimit tė BE, dhe pikėrisht kohėn e DNjE
periudhė shpėrthyese dhe dinamike pas
njė stagnacioni tė gjatė dhe situatėn prej momentit tė dėshtimit
tė Kushtetutės, nė tė cilėn
duket se nuk po bėhet pėrpara. A mund tė shpjegohet e
gjithė kjo me anė tė
konstelacionit (tė ndryshėm) tė faktorėve pėrcaktues?
Le tė shohim
fillimisht situatėn pėrpara DNjE dhe Tregut tė Brendshėm. Kėtu ėshtė
krejtėsisht e qartė, qė referuar faktorėve tanė pėrcaktues kemi tė
bėjmė me njė situatė tė shkėlqyer (+). Vetėm modaliteti i
vendimmarrjes me unanimitet, qė rezultoi nga Kompromisi i
Luksemburgut, u provua tė ishte njė faktor negativ dhe qartėsisht
vėshtirėsues (-).
|
Faktorėt pėrcaktues |
Ndikimi i faktorėve
pėrcaktues |
+/- |
|
detyrimet funksionale |
jashtėzakonisht i lartė; rrezik pėr tė humbur lidhjen teknologjike |
+ |
|
sfidat e
jashtme |
|
interesat
kombėtare |
relativisht
tė pėrputhshme, para sė gjithash nė ēėshtje ekonomike |
+ |
|
5
linja konflikti |
i pakėt,
pėrputhje e ideve tė qeverive tė shteteve tė mėdha anėtare |
+ |
|
tejrritje e heterogjenitetit |
|
organe mbikombėtare |
Komisioni
Delors dhe Parlamenti Evropian shumė aktivė dhe dinamikė |
+ |
|
rregullat e
vendimmarrjes |
unanimitet
pas Kompromisit tė Luksemburgut |
- |
|
rritje e
acquis |
Pėrfshirje e
shumė sektorėve tė rinj tė politikės dhe rritje e elementit
mbikombėtar pėrmes vendimeve tė Gjykatės Evropiane |
+ |
|
hapėsirat e
veprimit |
relativisht i
madh, para sė gjithash: nuk ka kufizime pėrmes qėndrimit tė
popullsive |
+ |
|
|
2) Situata pas dėshtimit tė Kushtetutės |
Duke iu referuar
faktorėve me ndikim pengues (-) dhe favorizues (+) situata nė vitin
2005 na paraqitet me njė pamje pothuaj tė kundėrt me tė mėsipėrmen.
Vetėm detyrimet funksionale dhe sfidat e jashtme tė mirėprofiluara
vazhdonin tė ushtronin presion nė drejtim tė pėrshtatjes sė
institucioneve dhe rregullave tė lojės.
|
Faktorėt pėrcaktues |
Ndikimi i faktorėve
pėrcaktues |
+/- |
|
detyrimet funksionale |
vazhdon tė
jetė tejet i lartė |
+ |
|
sfidat e
jashtme |
|
interesat
kombėtare |
mospėrputhje,
veēanėrisht nė ēėshtje institucionale |
- |
|
5
linja konflikti |
masė shumė e
lartė heterogjeniteti (27 shtete anėtare nė vend tė 10!);
linjat e konfliktit tė qarta mė shumė se kurrė |
- |
|
tejrritje e heterogjenitetit |
|
organe mbikombėtare |
ndikim i
paktė duke u nisur nga fusha konkrete (ēėshtje institucionale) |
- |
|
rregullat e
vendimmarrjes |
Unanimitet
pėr ndryshimet e nevojshme institucionale |
- |
|
rritje e
acquis |
rritja e
acquis e bėn tejet tė vėshtirė pėrfshirjen e shteteve tė
reja anėtare |
- |
|
hapėsirat e
veprimit |
shumė i pakėt;
skepticizėm nga ana e popullsive deri nė refuzim |
- |
|
|
Analiza e zhvillimeve tė ardhshme |
Kėshtu kemi mbėrritur
nė mbyllje tė kalimit tonė pėrmes
historisė sė BE-sė dhe pėrjekjeve pėr tė shpjeguar zhvillimin e
procesit tė integrimit. Me modelin nė
formė shembulli shpresojmė t'Ju kemi vėnė nė dispozicion njė tėrėsi
instrumentash, qė do tJu ndihmojnė pėr tė shpjeguar dhe kuptuar jo
vetėm ngjarjet e sė shkuarės, por edhe ato tė sė tashmes dhe tė
sė ardhmes
Dhe
tani, nė kursin e ardhshėm bazė (4), do tė analizojmė
strukturėn komplekse tė institucioneve, e cila ėshtė kristalizuar si
procese tė realizuara nė periudha tė ndryshme, procese qė sapo i
analizuam.
|
|
|
[Autoren: Dr. Ragnar Müller / Prof. Dr. Wolfgang Schumann]
[Kreu i faqes]
|