Grafiku i mëposhtëm paraqet modelin e ri, i cili e koncepton BE si një sistem disanivelesh. Në pamje të parë kjo mund të duket gjithçka tjetër përveç se spektakolare, dhe duket sikur nuk përçon pikëpamje të reja. Që ekziston jë organizatë me emrin BE, që ka shtete kombëtare dhe që në disa prej tyre pushteti shtetëror ndahet në nivel kombëtar dhe rajonal – sikurse në rastin e Gjermanisë mes Federatës dhe Landeve – këtë me siguri e keni ditur edhe më parë. Por nëse shikoni më me kujdes duke e krahasuar me modelin e vjetër, dhënë në grafikun 2, mund të dalloni ndryshime thelbësore.

Grafiku 5: BE si sistem disanivelesh




Së pari BE, shtetet anëtare dhe njësitë e tyre rajonale nuk trajtohen më si njësi të ndara, por si një sistem i tërë. Kjo ka pasoja të thella, sikurse do ta bëjmë të qartë me shembullin e referendumit të Irlandës rreth traktatit të Lisbonës. Në shumë artikuj rezultati i referendumit është cilësuar si "fitore e demokracisë"; një vlerësim sigurisht bindës – nëse do të merrnim për bazë modelin tonë të vjetër të grafikut. Por le ta kalojmë këtë proces edhe njëherë përmes optikës së idesë sonë për BE si një sistem disanivelesh.

Grafiku 6: referendumi irlandez rreth Traktatit të Lisbonës parë nga konceptimi i BE si sistem disanivelesh




Sikurse mund të shikoni, që këtej rrjedh një imazh krejtësisht i ri. Duke mbajtur parasysh ndërvarësitë lehtësisht të dallueshme brenda për brenda sistemit, pasojat e thella të „Jo!“-së irlandeze bëhen veçanërisht të qarta. Ajo ka penguar përshtatjen e kuadrit institucional të BE me realitetin e - ndërkohë - 27 shteteve anëtare, duke vonuar dhe penguar në këtë mënyrë edhe anëtarësimin vendeve të Ballkanit Perëndimor, të vlerësuar si urgjentisht të nevojshëm, dhe – duke qenë se na rastin e ndryshimeve kushtetuese kërkohet miratimi i të gjithëve - mbivendoset  në raport me 23 shtetet e tjera anëtare, të cilat kanë rënë dakord me traktatin në përputhje me procedurat e tyre të brendshme kombëtare dhe kërkojnë realizimin e tij. A është kjo një „fitore e demokracisë“?

Me anë të këtij shembulli nuk duam absolutisht të diskutojmë, nëse vendimi i vendimi irlandez ishte i drejtë apo i gabuar. Përkundrazi, e përmendëm për të bërë të qartë, që realiteti i ri disanivelesh, që është rezultat i miratimit të herëpas'hershëm të të gjitha shteteve anëtare, na detyron të lëmë mënjanë modelet e vjetra dhe të marrim në analizë të kujdesshme një sërë elementesh, si demokracinë, pjesëmarrjen qytetare por edhe mënyrën e mësimdhënies së politikës.

Rreth faktit, që modeli i sistemit disanivelesh mund të kontribuojë në këtë drejtim, dhe rreth mënyrës se si realizohet ky kontribut do të flasim në pjesën vijuese duke përmendur disa shembuj të tjerë.