Përse një rishikim i Marrëveshjes në një distancë kohore kaq të shkurtër?

Faktorë të brendshëm përcaktues

Faktorët e brendshëm ndikues lidhen ngushtë në radhë të parë me dinamikën e qartë dhe të dukshme, që procesi i integrimit kishte fituar përmes projektit për tregun e brendshëm dhe DNjE. Kështu tregu i brendshëm kishte pikëprerje të shumta ndër të tjera me politikën monetare, politikën për çështje të imigrimit dhe azilit, luftën kundër kriminalitetit ndërkufitar dhe politikën sociale, fjalë kyçe "Dumping Social". Këto pikëprerje bënë që për shumë aktorë të ishte e domosdoshme rritja e bashkëpunimit në sektorët e sipërpërmendur. Krahas kësaj kapitali komunitar, i rritur jashtëzakonisht shumë me DNjE, e sillte gjithnjë e më dhimbshëm në kujtesë "deficitin demokratik" të Komunitetit Evropian, dhe bëri që në sytë e disa shteteve anëtare ribashkimi i Gjermanisë përmes një lidhjeje edhe më të ngushtë të një Gjermanie më të madhe dhe operative të dukej edhe më i nevojshëm.

[Kreu i faqes]
 

Impulse të jashtme

Përsa u përket sfidave të reja të jashtme, të cilat prireshin drejt një thellimi të integrimit pak kohë pas DNjE, gjë që ndër të tjera do të thoshte edhe një rishikim i ri i Marrëveshjes, do të mjaftohem me disa përcaktime kryesore:

• Pasiguria në rritje në marrëdhëniet ndërkombëtare dhe gjithëevropiane përmes ndryshimeve rrënjësore dhe me pasoja në ish-vendet socialiste;
• Perspektiva e një anëtarësimi e të paktën disa prej këtyre vendeve,  i cili dukej të ishte i pamundur pa një rishikim paraprak dhe të gjithëanshëm, në mënyrë të veçantë të procedurave vendimmarrëse brenda për brenda komunitetit, pa dëmtuar seriozisht  aftësinë operative të Komunitetit Evropian;
• Globalizimi ekonomik, i cili bëri që masat ekonomike dhe socialpolitike në kuadër të shtetit kombëtar të ishin gjithnjë e më pak efektive.

Të gjithë këta faktorë marrë së bashku bënë që Komisioni, Parlamenti Evropian dhe pjesa më e madhe e shteteve anëtare të arrinin në përfundimin, se tanimë ishte e nevojshme të ndërmerreshin shpejt dhe në mënyrë të detyrueshmë hapa të tjerë në drejtim të thellimit, edhe pse këta u refuzuan me forcë veçanërisht nga Britania e Madhe.
 

Bisedimet rreth Marrëveshjes së Maastricht-it shumë të vështira

Përsa i përket prologut, në fakt shumë interesant dhe kurioz, i cili në fund çoi drejt hapjes së dy konferencave qeveritare rreth Bashkimit Monetar dhe atij Politik në vitin 1991, si dhe përsa i përket vetë rrjedhës së zhvillimit të konferencave, më duhet për fat të keq të mjaftohem me disa shënime të shkurtra.

Bisedimet ishin jashtëzakonisht të vështira për shkak të interesave shumë të ndryshme dhe të divergjencave pjesërisht të rënda në idetë e shteteve anëtare në lidhje me pyetjen, nëse Komuniteti Evropian duhej zhvilluar më tej dhe si. Disa prej pikave më të rëndësishme, veçanërisht rezistenca e vazhdueshme e Britanisë së Madhe kundër çdo lloj zgjerimi të komponentit socio-politik të Komunitetit si dhe refuzimi i saj për t’u bërë pjesë e Bashkimit Monetar të planifikuar, duheshin trajtuar nga kryetarët e shteteve dhe të qeverive në Samitin e Mastrihtit. Madje edhe këtu rënia dakord u bë e mundur vetëm duke bërë shumë përjashtime dhe duke përpiluar shumë protokolle shtesë.
 

Probleme pas ratifikimit

Vështirësitë me aparatin e ri të marrëveshjes nuk arritën të kapërceheshin për një kohë të gjatë edhe pas ratifikimit të saj në shkurt 1992. Marrëveshja e Mastrihtit u refuzua me një shumicë tejet të ngushtë prej 50,7% kundrejt 49,3% në referendumin e zhvilluar për këtë qëllim në Danimarkë në qershor 1992, duke vënë kështu sërish në diskutim të gjithë projektin, pasi për një ndryshim të marrëveshjes duhet të japin miratimin e tyre të gjitha shtetet anëtare. Vetëm pas bisedimesh dhe lëshime të tjera ndaj Danimarkës, ndër të tjera në formën e një klauzole Opting-out për Bashkimin Monetar, u bë e mundur të arrihej rezultati i dëshiruar gjatë një votimi tjetër në maj 1993 (56,8% kundrejt 43,2%).

Por probleme me miratimin e nevojshëm pati edhe në shtete të tjera anëtare. Të sjellim ndërmend këtu rezultatin tejet të ngushtë të referendumit në Francë (51,05% kundër 48,95%) apo paditë kundër marrëveshjes në Gjermani, të cilat u hodhën poshtë nga Gjykata Federale Kushtetuese në  tetor 1993. E gjithë kjo bëri që Marrëveshja e Bashkimit Evropian të hynte në fuqi me vonesë të ndjeshme, pikërisht në datën 1 nëntor 1993.
 

Të rejat e Marrëveshjes së Maastricht-it

Pra kaq për faktorët përcaktues dhe prologun e Marrëveshjes së Mastrihtit. Më lejoni tani të bëj një përmbledhje të elementeve kryesore të përmbajtjes së saj. Fillimisht duhet të themi që u themelua një organizatë e re, Bashkimi Evropian, e cila - sikurse shihet edhe nga diagrama - përfshin tre kolona nën një çati të vetme dhe të përbashkët të Bashkimit.

[Kreu i faqes]
 

Bashkim me tre kolona

• Kolona e Komunitetit Evropian, pra bashkëpunimi i mbështetur në Marrëveshjen e Parisit (KEQÇ), Marrëveshjet e Romës si dhe DNjE, e cila tanimë gjithsesi ka pësuar disa ndryshime dhe plotësime të rëndësishme përmes Marrëveshjes së Maastricht-it. Politikat e Përbashkëta të Jashtme dhe të Sigurisë (BPJS) si "kolonë e dytë", me anë të së cilës u zhvillua më tej dhe u vendos në një bazë kontraktuale bashkëpunimi ndërshtetëror në sektorin e politikës së jashtme, ekzistues që prej viteve '70.
• Bashkëpunimi në sektorët e Drejtësisë dhe punëve të Brendshme si "kolonë e tretë". Edhe kjo kolonë nuk lindi prej asgjësë, por u ngrit mbi disa linja marrëveshjeje në nivel evropian në këta sektorë, që ekzistonin tashmë edhe pse shumë rudimentare.
• Bashkimi mbahet si i tillë përmes objektivave të tij finale dhe strukturës së tij të përgjithshme, sikurse është përcaktuar në dispozitat e përgjithshme të Marrëveshjes.

[Kreu i faqes]
 

Risi në Kolonën e Parë

Brenda Kolonës së Komunitetit Evropian ndërmerren një sërë ndryshimesh në sektorin institucional si dhe në sektorët politikë të përfshirë këtu, ndryshime këto që në tërësi sjellin një  mbikombëtarizim të qëndrueshëm. Disa shembuj:

• Futja e një procedure të re vendimmarrjeje, e cila parasheh kompetenca të vërteta bashkëvendosjeje për Parlamentin Evropian;
• më shumë vendime me shumicë të kualifikuar në Këshill;
• Ngritja e një Komisioni për Rajonet;
• Zgjerimi i mundësive sanksionuese për Gjykatën Evropiane në rast se shtetet anëtare nuk respektojnë vendimet e saj ose nuk zbatojnë ligjet komunitare sipas afateve të përcaktuara;
• Zgjerimi i përgjegjësive komunitare në ata sektorë, të cilët u shtuan më DNjE-në, sikurse është politika për kërkimet shkencore dhe teknologjinë, politika mjedisore dhe ajo rajonale;
• Bashkim Monetar! Sikurse Programi për Tregun e Brendshem në DNjE ashtu edhe përcaktimet në lidhje me Bashkimin Monetar përbëjnë thelbin e Marrëveshjes së Maastricht-it;
• tanimë përfshihen edhe sektorë të rinj, në të cilët më parë Komuniteti ose nuk kishte qenë aktiv ose nuk kishte marrëdhënie eksplicite kontraktore, si për shembull politika për mbrojtjen e Konsumatorit, arsimin etj.;
• u zgjodh një strukturë e një tipi krejtësisht të ri, deri në atë moment unik, për bashkëpunimin në fushën e politikës sociale, një fushë kjo gjithashtu e përfshirë rishtazi. Pasi Britania e Madhe kishte refuzuar me këmbëngulje të jepte miratimin e saj për një zgjerim qoftë edhe minimal në këtë sektor, shtetet e tjera anëtare ranë dakord që, në kuadër të një protokolli të veçantë, të njëmbëdhjeta të realizonin zgjerimin dhe thellimin e aktiviteteve në këtë sektor, gjë që prej tyre dëshirohej dhe gjykohej si diçka e domosdoshme!

Kolona e Dytë dhe e Tretë:  ndërshtetërore

Ndërsa bashkëpunimi brenda Kolonës së Dytë dhe të Tretë, ku duhen mbajtur në konsideratë para së gjithash pikëprerjet e dukshme me Kolonën e Komunitetit Evropian, mbetet me një karakter të theksuar ndërshtetëror.