Garantimi i paqes përmes ngritjes së organizatave ndërkombëtare

Analizën e procesit të integrimit do ta fillojmë me Komunitetin Evropian pë Qymyr dhe Çelik (KEQÇ) dhe me pyetjen: si u mbërrit deri këtu?

Një motiv tejet vendimtar këtu ka qenë pa dyshim katastrofa e Luftës së Dytë Botërore, e cila në periudhën e pasluftës çoi në themelimin e disa organizatave, të cilat do të përjashtonin mundësinë e përsëritjes së saj dhe do të mundësonin bashkëjetesën paqësore të popujve. Këtu duhet përmendur ndër të tjera themelimi i Kombeve të Bashkuara në vitin 1945, ngritja e Fondit Monetar Ndërkombëtar gjithashtu në vitin 1945, sikurse edhe GATT (Marrëveshja e Përgjithshme për Doganat dhe Tregtinë), e cila hyri realisht në fuqi në vitin 1948. Dhe në fund nuk duhet harruar krijimi i Këshillit të Evropës, statuti i të cilit u nënshkrua nga anëtarët themelues në maj të vitit 1949.
 

Në kërkim të formave të një bashkëpunimi më të ngushtë

Për të gjitha organizatat ndërkombëtare dhe ato evropiane përmendur deri më tani ka qenë i përbashkët fakti që në të gjitha rastet bëhej fjalë për forma të pastra ndërshtetërore të bashkëpunimit  - megjithëse, referuar  Këshillit të Evropës në Kongresin e Hagës ishin ngritur kërkesa tejet largpamëse nga të ashtuquajturit "Federalistë". Mbrojtësit e idesë së një shteti federal evropian, pra të një forme shumë të gjerë bashkimi, filluan të kërkonin mundësi, që të paktën në disa fusha të caktuara të arrinin një një shkallë më të madhe integrimi, duke shpresuar që në këtë mënyrë të mbërrihet në një zgjerim në rritje të fushave të bashkëpunimit.



Pala franceze ofronte një mundësi konkrete zbatimi të një strategjie të tillë, e cila veç të tjerash ishte në përputhje me interesat kombëtare, pikërisht sektori i industrisë së qymyrit, hekurit dhe çelikut. Përmes bashkëpunimit në këtë fushë jo vetëm do të mundësohej zhvillimi i industrisë së rëndë gjermane por edhe do t’i jepeshin shtysa procesit të pajtimit gjermano-francez. Për këtë arsye në maj 1950 Ministri i atëhershëm Francez për Punët e Jashtme, Robert Schuman, paraqiti një projekt për ngritjene një autoriteti për kontrollin e prodhimit të qymyrit dhe çelikut në Republikën Federale dhe në Francë, të ashtuquajturin Planin Schuman.
 

Prill 1951: Nënshkrimi i Marrëveshjes për Themelimin e KEQÇ

Që pas një muaji pas paraqites së këtij plani u thirr një konferencë qeveritare, e cila trajtoi propozimin e bërë, dhe pas pak kohësh, në prill 1951, në Paris u arrit që Marrëveshja mbi Themelimin e KEQÇ të nënshkruhej nga Franca, Republika Federale e Gjermanisë, Italia, Belgjika, Luksemburgu dhe Holanda (shih fotografinë vijuese).


 

KEQÇ si organizatë mbikombëtare

Në këtë mënyrë u krijua një Organizatë e një tipi krejtësisht të ri dhe kjo në pikëpamje të dyfishtë: këtu bëhej fjalë jo vetëm për një zonë tegtie të lirë por edhe për ngritjen e një tregu  të përbashkët, dhe në fakt në një fushë me rëndësi të jashtëzakonshme për kohën e atëhershme. Shtetet anëtare ua kaluan një pjesë të konsiderueshme të sovranitetit të tyre institucioneve të sapokrijuara mbikombëtare.
 

Aparati institucional i KEQÇ

Struktura institucionale përbëhet nga gjithsej katër institucione qendrore: e ashtuquajtura Instanca e Lartë përbëhet nga nëntë anëtarë, të cilët përmbushnin detyrat e tyre të pavarur nga shtetet anëtare. Kompetencat, që Marrëveshja i njihte kësaj instance, i përkasin një fushe shumë të gjerë dhe përmbajnë ndër të tjera edhe ndalimin e subvencioneve apo, në kushte të caktuara, kontrollin e çmimeve. Vendimet e kësaj instance në të tilla çështje janë drejtpërsëdrejti të efektshme dhe të detyrueshme!



Këshilli i Ministrave, i përbërë nga një përfaqësues për çdo vend, i shërben koordinimit mes Instancës së Lartë dhe Qeverive. Krahas kësaj, në raste të caktuara, edhe pse në shumë pak të tilla, ai mbikqyr aktivitetet e Instancës së Lartë. Kështu, për shembull për deklarimin e një krize të dukshme, që ishte kusht paraprak për operimin me kuota prodhimi, është i domosdoshëm miratimi i tij. Modalitetet e votimit në Këshill varen nga çështja, për të cilën bëhet fjalë, ku parashikohen kushtet e miratimit unanim, me shumicë të kualifikuar dhe me shumicë të thjeshtë.

Asambleja e Përbashkët përbëhet nga përfaqësues të dërguar nga parlamentet kombëtare dhe kryen funksione thjesht këshilluese. Institucioni i katërt dhe i fundit, i sjellë në jetë përmes Marrëveshjes së KEQÇ, është Gjykata, detyra e së cilës është që në raste konfliktesh mes shteteve anëtare, mes organeve të KEQÇ si dhe mes shteteve anëtare dhe organeve të marrë vendimet përkatëse duke u bazuar në përcaktimet e Marrëveshjes.
 

Bilanc i Etapës së Parë: KEQÇ si organizatë e një tipi të ri

Në mbyllje të Etapës së Parë të ekskursit tonë përmes zhvillimit të BE-së mbetet të përcaktojmë njëherë e mirë, që me KEQÇ në fakt u krijua diçka krejtësisht e re, e cila ndryshonte ndjeshëm nga të gjitha organizatat e tjera të krijuara gjatë kësaj periudhe. Kjo ishte një strukturë, në kuadër të së cilës bashkëpunonin në fakt shtete kombëtare, por që dëshmonte tipare qartësisht të identifikueshme, të tilla sikurse deri më atëherë njiheshin vetëm prej sistemeve kombëtare politike.