Përse duhet të merremi me BE-në?

Në kuadër të këtij kursi të parë bazë të kompleksit tematik  mbi Bashkimin  Evropian (BE) do të donim që, fillimisht, për pak kohë të hedhim disa ide bazë në lidhje me objektin, që kërkojmë të trajtojmë, pikërisht me sistemin politik të BE. Pra cilat janë arsyet, për të cilat duhet të merremi me BE-në, çfarë e bën atë interesant dhe të rëndësishëm? Cilat janë ato kërkesa të veçanta, që duhen përmbushur, në diskutimin mbi këtë strukturë kaq të mëvetësishme, e cila duket se nuk përshtatet sa duhetdas as në Kërkimin Shkencor Krahasues në Disiplinën e Shkencave Politike dhe as në Disiplinën e Marrëdhënieve Ndërkombëtare, pasi dëshmon tipare si të një sistemi politik kombëtar ashtu edhe të një politike ndërkombëtare.
 

Rëndësi praktike e jashtëzakonshme

Një pikë e parë, që e bën BE-në kaq interesant është rëndësia e tij praktike e jashtëzakonshme; fakti, që ai përcakton jo vetëm politikën dhe ekonominë, por edhe të përditshmen, të paktën në vendet anëtare, në gjithnjë e më shumë fusha dhe gjithnjë e më qëndrueshëm. Shembull për këtë ndikim është futja e Euros si mjet pagese prej datës 1.1.2002! Kjo, aktualisht, ka shkuar deri aty sa që tanimë nuk është më e mundur të merret ok. nga sistemi politik i një shteti anëtar pa njoftuar paraprakisht BE-në. Vendimet e rëndësishme nuk merren më vetëm në kryeqytetet e shteteve anëtare, por edhe në Bruksel.
 

Aktor i rëndësishëm ndërkombëtar

Krahas kësaj BE-ja është një aktor i rëndësishëm në politikën ndërkombëtare, për shembull gjatë bisedimeve në kuadër të OBT (Organizata Botërore e Tregtisë, www.wto.org).
 

Shembull për një menaxhim të suksesshëm

Së treti, ai meriton t’i kushtohet interes dhe vëmendje si një eksperiment i arrirë në menaxhimin paqësor të konflikteve, një aspekt ky, të cilin brezi i ri duket se e ka humbur disi nga sytë. Ndaj këtu duhet të kujtojmë, që shtetet, të cilat sot bashkpunojnë me njëri tjetrin intensivisht në një mënyrë unikale dhe kanë krijuar institucione të përbashkëta dhe zotërojnë tani një monedhë të përbashkët, përpara 60 vjetësh  ishin kundërshtarë lufte të përbetuar. Kjo do të thotë gjithashtu, që trajtimi i këtij procesi tranzicioni nga lufta në bashkëpunim mund të na hapë perspektiva të reja në lidhje me premisat për një bashkëpunim paqësor.
 

Një objekt krejtësisht i ri

Për t’u përmendur është, gjithashtu, që shkenca e politikës përfaqëson një objekt veçanërisht atraktiv dhe kurioz kërkimesh. Ajo ndodhet në pozicionin lidhës të disiplinave të pjesëshme të kërkimeve të sistemit dhe politikës ndërkombëtare dhe, parë nën lupë, po bën që të kuptohet, që kufiri mes tyre po daravitet gjithnjë e më shumë.

Ndryshimet e shpejta të kuadrit kushtetues dhe gjendjes së anëtarëve lidhen me një sërë pyetjesh teorike tejet interesante, si për shembull: Cilat janë forcat lëvizëse të këtyre ndryshimeve?; në çfarë drejtimi lëvizin ato?; si mund të perceptohen këto procese nga ana analitike dhe konceptuale?

[Kreu i faqes]

Vështirësistë dhe kërkesat gjatë trajtimit të BE
 

BE-ja si institucion i ri

Kështu kemi mbërritur në pyetjen, se cilat janë ato kërkesa të veçanta që dalin gjatë trajtimit të BE. Çfarë e bën kaq të vështirë përballjen me të? Lejoni që përmes tre diagramash të mund t’Ju orientoj në disa aspekte të rëndësishme.



Fillimisht këtu kemi të bëjmë me institucione të një natyre krejtësisht të re, të panjohur si prej shtetit kombëtar ashtu edhe prej politikës kombëtare, të cilët bashkëpunojnë në një mënyrë të tillë, e cila gjithashtu nuk ka precedente dhe përveç kësaj u nënshtrohet ndryshimeve të vazhdueshme. Qoftë edhe vetëm për të krijuar një ide e përgjithshme lidhur me këtë, kërkon një investim të jashtëzakonshëm.

 

BE-ja si sistem disanivelesh

Por kaq nuk mjafton. Diagrama e ardhshme lë të kuptohet, që në rastin e  BE-së nuk bëhet fjalë aspak për nja dy institucione të reja, të panjohura nga shteti kombëtar, por për një sistem disanivelesh me tre të tilla:

• Niveli mbikombëtar me organe të krijuara rishtazi;
• Niveli i shteteve anëtare, në të cilin lojtarë të rëndësishëm janë jo vetëm qeveritë, por edhe parlamentet, shoqatat, partitë, dhe së fundmi edhe
• Niveli i rajoneve.

Vetëm të gjitha këto të marra së bashku bëjnë BE-në, përcaktojnë politikën e tij dhe vijimësinë e zhvillimit të tij. Mendoni për diskutimet parlamentare rreth politikës së Evropës, që në vendet si Britania e Madhe dhe Danimarka luan një rol qendror. Ose mendoni për politikën rajonale dhe pjesërisht edhe për atë agrare, e cila pa bashkëveprimin e njësive rajonale nuk do të kishin qenë absolutisht të realizueshme.

[Kreu i faqes]
 

Tre kolonat e BE-së

Por kjo nuk është e gjitha, sikurse e tregon edhe diagrama e mëposhtme. Ky sistem kompleks disanivelesh, që sapo shqyrtuam, luan duke u alternuar në mënyra të ndryshme në gjithsej tre fusha.


 

Kolona e parë: Komuniteti Evropian

Kolona më e rëndësishme dhe voluminoze vazhdon të përfaqësohet nga Komuniteti Evropian, kompetencat e të cilit u zgjeruan konsiderueshëm me Traktatin e Mastrihtit, Amsterdamit dhe Nisës. Një zhvillim i rëndësishëm, rreth të cilit ne do të flasim edhe më hollësisht.
 

Kolona e dytë: PPJS

Kolona e dytë, Politikat të Përbashkëta të Jashtme dhe të Sigurisë (BPJS), e ka vendosur bashkëpunimin ndërshtetëror në fushën e politikës së jashtme, të praktikuar jashtë Komunitetit Evropian, që prej fillimit të viteve '70 në baza kontraktore — gjithsesi një bazë gjerësisht ndërqeveritare jashtë Marrëveshjes së Komunitetit Evropian.
 

Kolona e Tretë: BPDB

Dhe kolonën e tretë e përbën Bashkëpunimi i kontraktuar gjithashtu jashtë Marrëveshjes së Komunitetit Evropian mes shteteve anëtare të BE-së në fushën e politikave të Drejtësisë dhe atyre të Brendshme. Përmes institucioneve të përbashkëta (Këshilli, Komisioni, Parlamenti Evropian, Gjykata Evropiane) dhe një katalogu objektivash të mbivendosura këto pjesë të ndryshme të ndërtesës së Bashkimit Evropian janë të paktën të ingranuara me njëra  tjetrën. Gjithsesi mbeten tejet të ndryshme modalitetet e vendimmarrjes, proceset e vendimmarrjes dhe pesha e institucioneve dhe aktorëve të veçantë pjesëmarrës.

[Kreu i faqes]

Mbi dobinë e trajtimit të BE
 

Njohuri mbi politikën e fillimit të shek.XXI

Pas këtij vështrimi përmbledhës të shkurtër, që, të shpresojmë, se nuk Jua ka hequr dëshirën, në lidhje me parakushtet e veçanta, që vendos marrja me BE-në, natyrisht që na ngacmon pyetja, se çfarë do të na sillte të mirë, përballja me këtë sfidë intelektuale dhe të vështirë në një masë të konsiderueshme dhe se cili është rezultati i pritshëm i gjithë kësaj. Së pari Ju do të njiheni me një organizatë, që edhe sot përcakton jetën tonë të përditshme në një mënyrë vendimtare, dhe pa njohjen e së cilës Ju nuk do të mund ta kuptonit dhe aq më shumë të kishit një gjykim Tuajin në lidhje me politikën, qoftë edhe me politikën e bërë brenda kufijve të shtetit Tuaj kombëtar.
 

Njohja e qeverisjers përtej shtetit kombëtar

Një aspekt shumë i rëndësishëm është fakti që Ju të njihni politikën në dimensionin e saj institucional, procesual dhe atë të përmbajtjes, sikurse e ndeshim sot gjithnjë e më shumë, pikërisht pa një ndarje të qartë mes politikës së brendshme dhe asaj të jashtme. Politika karakterizohet nga një ndërthurje e ngushtë e niveleve të ndryshme si edhe nga një masë tejet e madhe kompleksiteti. Ju do të njhni fenomenin e ri të "qeverisjes përtej shtetit kombëtar ", në trajtmin e të cilit dihet që shkencat politike e kanë vështirësi ende të  dukshme. Këto vështirësi rrjedhin ndër të tjera nga fakti, që ndarja tradicionale mes Kërkimit Shkencor Krahasues e  Disiplinave nga njëra anë dhe e Marrëdhëniëve Ndërkombëtare nga ana tjetër, është vendosur në pikëpyetje.

Këtu natyrisht nuk bëhet fjalë për një fenomen, i cili kufizohet vetëm më BE-në.   Edhe në aspekte të tjera të pjesshme, qofshin këto funksionale apo rajonale, vihet re një tendencë në rritje për vendosje rregullash në fushën e  politikës ndërkombëtare dhe Kërkimi Shkencor Krahasues e sheh veten tashmë të përballet me faktin që shteti kombëtar po humbet gjithnjë e më shumë rolin e një qendre politike vendimmarrëse të padiskutueshme, e cila ndërmerr vetëm vlerësime autoritare. Një përballje me BE, pra, do t’Ju udhëheqë përtej kufijve të këtij objekti, drejt një problematike themelore të politikës (shkencës politike) së ditëve tona në një mjedis, që ndryshon vazhdimisht në mënyrë dramatike..